Tazarru’-nâme’nin Söz Düzeni -II-

Özet

Klasik Türk nesir edebiyatında ayrı bir yeri olan Tazarru'-nâme Sinan Paşa'nın hayatının son döneminde kaleme aldığı üç Türkçe eserinden ilkidir. Nesir edebiyatımız söz konusu edilirken adından bahsedilmeden geçilemeyecek olan çalışma, kaynakların estetik nesrin en önemli ürünü olarak ifade ettiği bir eserdir. Tazarru'-nâme ahlâkî, didaktik, aynı zamanda tarikat ve tasavvuf yolunun hakikatlerini öğreten bir eser olmanın yanında bu konuların anlatılış biçimi yönüyle de pek çok eserden farklı özelliklere sahiptir. Çalışmanın ilk makalesinde eseri farklı kılan özelliklerden birinin onun anlatım biçimi olduğu, eseri oluşturan söz düzeninin ikili (simetrik) yapısı üzerinde durulmuştu. Tazarru'-nâme'nin baştan sona simetrik yapılarla yazıldığı ve yapıların çeşitleri ve nitelikleri ele alınmıştı. Bir önceki çalışmada yapıların esere katkıları ve onu değerli kılan yönlerine vurgu yapıldı 1 . Bu yazıda ise Tazarru'-nâme'yi oluşturan yapıların eseri sanatsal yönden güçlü kılan özellikleri tespit edilip bu yapıların nesir cümlelerini şiirsel öğelerle nasıl donattığı açıklanmaya çalışılacaktır. Estetik nesir ürünleri incelendiğinde şiir ile nesir cümleleri arasındaki farkın gittikçe azaldığı gözlenmektedir. Şiire ait birçok özellik, şiir araçları vasıtasıyla nesir cümlelerine aktarılır. Tazarru'-nâme'de kullanılan simetrik yapılar, şiirsel özelliklerin esere aktarılmasında bir araç görevindedir. Eserin anlatımındaki estetik düzey bu simetrik yapılarla eserde var olabilmişlerdir. Bu bakımdan eseri oluşturan simetrik yapıların özelliklerinin tespit edilmesi aynı zamanda şiirsel özelliklerin esere nasıl aktarıldığı- nın bulunmasına ve eserin sanat yönünün ortaya konmasına da yardımcı olacaktır. Çalışmada ele alınan konu Sinan Paşa ve Tazarru'- nâme'ye has olmayıp estetik nesir kapsamına giren edebiyat ürünlerinde de bu tür kullanımlar bulunmaktadır. Bu yüzden çalışmada ulaşılan sonuçların aynı zamanda estetiknesrin üslup özelliklerinin bir kısmını karşılayabileceği dü- şünülmektedir. Ayrıca ortaya konan simetrik ölçütler simetrinin güzel ile olan ilişkisi kapsamında eserin beğenilmesinin üslup düzeyindeki yansımaları olarak da görülebilir.

Abstract

Tazarru’nâme is the first book of three Turkish works,Sinan Pasha wrote up in the last period of his life, has adistinct place in classical Turkish prose literature. Whilewe are talking about prose literature it is a work that cannot be passed without mentioning, expressed by sources asthe most important product of aesthetic prose. It is a moral,didactic book at the same time teaches the truths of thereligious order and mystic way. It has a different style thanmany works when these subjects is mentioning. In the firstarticle of the study, it was emphasized that one of thedifferent characteristics of the work is, its form ofexpression, and the dual (symmetrical) structure of thecomposition. Tazarru’-nâme was written from thebegining to the end with symmetrical construction, and thetypes and qualities of the sutructure were discussed.Contribution of symmetrical structures and sructureaspects that make the book worthwhile were emphasizedwith previous article. In this paper the symmetricalstructures of Tazarru’-nâme are determined by theirpowerful artistic features, and it will be attempted toexplain how these structures furnish the prose with poeticelements. When the product of aesthetic prose areexamined, it is observed that the differences between poetryand prose is gradually decreasing. Many features of poetryare transmitted to prose through poetry tools. Thesymmetrical constructions used in Tazarru’-nâme are avehicle for transferring poetic features. The aesthetic levelof the expression of the book has existed in with thesesymmetrical constructions. In this regard, to determine thecharacteristics of symmetric structures of work also willhelp to have transferred to trace how the poetic features. Itwill also help to reveal the artistic direction of the work.The issue covered in the study is not unique to SinanPasha and Tazarru’-nâme. There are also such uses inliterary products that fall within the scope of aestheticprose. Therefore, it is thought that the results obtained inthe study can cover a part of the features of aesthetic prosestyle. Furthermore, the siymmetric criteria set forth canalso be seen as the reflections of the likeness of the workwithin the context of the relation of symmetry with thebeatiful.