Sivas Tersiyer havzasının Kavlak Köyü-Kızılırmak nehri arasındaki kesiminin stratigrafisi ve bazı yapısal özellikleri

Stratigraphy and some structural features of Sivas Tertiary basin between Kavlak and Kızılırmak river

Özet

Sivas'ın batı ve güneybatısında yer alan çalışma alanında temeli sığ denizde çökelmiş, kiltaşı, silttaşı, kumtaşı ardalanmasından oluşmuş Orta-Üst Eosen yaşlı Bozbel Formasyonu-Şahantepe üyesi oluşturmaktadır. Kısmen lagünde, kısmen de playa göl ortamında çökelmiş kumtaşı, silttaşı arakatkıları içeren jips, çamurtaşı ardalanmalı Küçüktuzhisar formasyonu Oligosen yaşlıdır. Akarsu, göl ve yelpaze ortamlarında çökelmiş kanallı, çapraz tabakalı çakıitaşı, kumtaşı, silttaşı, kiltaşı ardalanması ile kötü boylanmalı çamurtaşı, çakıltaşı ardalanmasından oluşmuş Oligosen yaşlı diğer birim ise Akören formasyonudur. Alt Miyosen yaşlı ve sığ deniz ortamında çökelmiş Çallı Formasyonu kanallı, dereceli kiltaşı, silttaşı, marn, kumtaşından oluşmuştur. Bunların üzerine Alt-Orta Miyosen yaşlı birimler gelmektedir. Çapraz tabakalı çakıltaşı, kumtaşı, silttaşı, kiltaşı ardalanmasından oluşan ve killi kireçtaşı arakatkıları bulunduran, akarsu ortamında çökelmiş litolojiler Bozkayalar formasyonunu temsil etmektedir. Yeniçubuk formasyonu göl ortamında çökelmiş, tatlısu gastropod fosilleri içeren kiltaşı, marn, killi kireçtaşı ve volkanit arakatkılar içeren kayalardan oluşmaktadır. Tatlıcak formasyonu kötü boylanmalı çakıltaşı, çamurtaşı ile kanallı, dereceli, çapraz tabakalı kumtaşı, silttaşı, kiltaşı, jips ardalanması içeren, yelpaze, akarsu ve playa göl ortamında çökelmiştir. Savcun formasyonu göl ve akarsu ortamında çökelmiş killi, kumlu, gastropod ve ostrokod fosilli kireçtaşı, kanallı, dereceli, çapraz tabakalı kumtaşları içermektedir. Egemen kaya türü jips olan, yer yer kırmızı renkli kumtaşı, silttaşı, kiltaşı ardalanması içeren, playa göl ortamında çökelmiş birim Sarıtepe jipsleridir. Kiltaşı, jips, silttaşı ardalanması, çok kötü boylanmalı, iç yapı içermiyen çakıltaşı, çamurtaşı ile derecelenmen, sinüs kanallı çakıltaşlarından oluşan ve playa göl, yelpaze ile akarsu ortamında çökelmiş birim Hocabey formasyonu ile temsil edilmektedir. İstif, akarsu ve alt ortamlarında çökelmiş kanallı, dereceli, çapraz tabakalı çakıltaşı, silttaşı, kiltaşı ardalanmasından oluşmuş Üst Miyosen-Alt Pliyosen yaşlı incesu Formasyonu-Derindere Çakıltaşı Üyesi ile son bulmaktadır. Eosen, Oligosen ile Alt-Orta Miyosen aralığında oluşmuş tüm formasyonlar birbirleriyle yanal ve düşey geçişli ya da uyumludurlar. Alt-Orta Miyosen yaşlı formasyonlar Eosen, Oligosen yaşlı formasyonlar üzerine açısal uyumsuzdurlar. Üst Miyosen-Alt Pliyosen yaşlı Derindere Çakıitaşı Üyesi kendisinden yaşlı tüm formasyonlar üzerinde açısal uyumsuzdur. Çalışma alanında ayırtlanmış formasyonların içerdikleri tüm yapısal şekiller neotektonik dönemde oluşmuştur.

Abstract

The study area is located in west and southwest of the Sivas. Middle-Upper Eocene aged Bozbel formation-Şahantepe member, containing claystone, siltstone, and sandstone alternations deposited shallow marine environment, constitute the bottom of study area. Oligocene aged Küçüktuzhisar formation is deposited in partly playa-lacustrine and lagoon environments, and characterized by gypsum-mudstone alternations with sandstone and siltstone interlayer. The another Oligocene unit in study area is the Akören formation, containing alternations of conglomerate-sandstone-siltstone-claystone and mudstone-conglomerate in channel and cross-bed structure with bad sorted, is deposited in fluvial, lacustrine, and fan environments. The Çallı formation of Lower Miocene age is composed of graded and channeled claystone, siltstone, marl, and sandstone, and deposited in shallow marine environment. All above units has overlain by Lower-Middle Miocene units. The Bozkayalar formation is represented by cross-bedded conglomerate, sandstone, siltstone, and claystone alternations with clayey-limestone interlayer, and is deposited in fluvial environment. The Yeniçubuk formation is deposited in lacustrian environment, and characterized by fresh watergastropod-bearing claystone, marl, clayey limestone and volcanic interlayer. The Tatlıcak formation is deposited in fan, fluvial and playa-lacustrine environments, and composed of bad sorted conglomerate, mudstone, and alternations of channeled, graded and cross-bedded sandstone, siltstone, claystone, and gypsum. The Savcun formation, deposited in fluvial and lacustrine environments, is dominated by clayey-sandy fosiliferous, including gastropod and ostracoda, limestone, channeled, graded and cross-bedded sandstone. The Santepe gypsum characterizes playa-lacustrine environment, and is dominated by gypsum and partly red colored sandstone, siltstone, and claystone alternation. However, the Hocabey formation represents fan and fluvial environments, and is characterized by claystone, gypsum, siltstone alternation, and bad-sorted conglomerate, mudstone with graded and sinus channeled conglomerate. Upper-Lower Pliocene aged Derindere Conglomerate member of the İncesu formation ends the stratigraphic sequence. This conglomerate unit is deposited in fluvial and lower environments, and composed of channeled, graded, and cross-bedded conglomerate, siltstone, and claystone alternation. Eocene, Oligocene, Lower-Upper Miocene aged formations in the study area have lateral and horizontal intercalation each other. Lower-Middle Miocene aged formations unconformably overlay the Eocene and Oligocene aged formations. Upper Miocene-Lower Pliocene aged Derindere conglomerate member unconformably overlies all of the above units. Distinguished structural features in the study area are formed during the neotectonic period.