Trakya Bölgesindeki linyitli formasyonların (Danişmen ve Ağaçlı Formasyonları) stratigrafisi, fasiyes ve çökelme ortamı özellikleri

Stratifraphy, facies and depositional environments of the lignite bearing Formations (Danişmen and Ağaçlı formations) in the Thrace Region

Özet

Çok önemli doğal kaynaklar (doğalgaz, petrol, linyit ve endüstriyel hammadde) bulunduran Trakya Tersiyer Havzası, batıda Rodop Masifi, kuzeyde Istranca Masifi, güneyde Kazdağ Masifi, doğuda İstanbul Zonu ve Sakarya Kıtası arasında yer alır. Trakya Tersiyer Havzası, kuzeye dalan Içpontid Okyanusunun yayla ilişkili bir havzası olarak Orta Eosen'de açılmaya başlamıştır. Havzada önemli linyit içeren iki formasyqn vardır. Bunlardan birisi Erken-Orta Oligosen yaşlı Danişmen Formasyonu, diğeri Geç Oligosen-Erken Miyosen yaşlı Ağaçlı Formasyonudur. Danişmen Formasyonu daha çok havzanın güneyi, batısı ve iç bölümlerinde, Ağaçlı Formasyonu ise havzanın kuzey ve kuzeydoğusunda yüzlekler verir. Danişmen Formasyonu, tabanında yer alan Erken Oligosen yaşlı Yenimuhacir Formasyonu ile düşey geçişlidir. Ağaçlı Formasyonu, kendisinden yaşlı temel birimleri uyumsuzlukla örter. Çalışma alanında her iki linyitli formasyonun birbirleri ile ilişkileri gözlenememesine karşın, iki formasyon arasındaki ilişkinin uyumlu olabileceği düşünülmüştür. Havza genelinde her iki formasyonu açısal uyumsuzlukla Ergene ve Trakya Formasyonları örter. Her iki formasyonun içerdiği kömürlü fasiyesler, daha çok lagün, delta, taşkın ovası ve göl bataklıklarında gelişmiştir. Ekonomik kömürleşmeler çoğunlukla lagün, delta ve göl bataklıklarında oluşmuştur. Pirit ve kükürt içeriği yüksek olan kömürler, vitrinit değerlerinin de düşük olduğu ve gömülmenin de son derece az olduğu ortamlarda oluşmuşlardır. Linyitli formasyonlar Oligosen dönemi boyunca batıda Rodop Masifi, kuzeyde Istranca Masifi, güneyde Biga Yarımadası ve Gelibolu Yarımadası ile istanbul Zonu ve Sakarya Kıtasından beslenmiştir. Danişmen ve Ağaçlı Formasyonlarında yapılan sedimantoloji çalışması sırasında, bu formasyonları oluşturan sedimanter kayaların içerdikleri sedimanter yapıların özellikleri dikkate alınarak, önemli olabilecek on adet litofasiyes ayırtlanmış ve tanımlanmıştır. Tanımlanan bu fasiyeslerin önemli benzerlikleri dikkate alınmış ve bunların lagün, delta, örgülü, menderesli akarsu ve göl litofasiyes topluluklarını oluşturdukları belirlenmiştir. Danişmen Formasyonunu oluşturan litofasiyeslerin lagün, delta, akarsu ortamları ve bunların alt ortamlarında, Ağaçlı Formasyonunu oluşturan litofasiyeslerin, bolca tatlı su gastropodları içeren tatlı su gölü ve akarsu ortamları ile bunların alt ortamlarında çökeldikleri saptanmıştır.

Abstract

Thrace Tertiary Basin that includen very important natural resources (natural gas, oil, lignite and industrial raw materials) is situated between Rodop Massif in the West, Istranca Massif in the North, Kazdağı Massif in the South, Istanbul Zone and Sakarya continent in the East. Thrace Tertiary Basin has begun to be widened as a result of northerly submerged inner Pontid oceanic arc during Middle Eocene. There are two lignite including formations in the base. These are Early-Middle Oligocène Danişmen Formation and Late Oligocene-Early Miocene Ağaçlı Formation. The Danişmen Formation mostly outcrops in the southern, western and central parts of the basin. On the other hand, the Ağaçlı Formation mostly outcrops in the northern and northeaster parts of the basin. The underlying early Eocene or Early Middle-Oligocene aged Yenimuhacir Formation which is located at the bottom of Danismen Formation has a vertical transitions boundary with the Danismen Formation. Agaçli Formation unconformably overlies the older formations. Although the relationship between these formations have not been observed in the studied area, a conformable relationship is assumed Both formations disconformably overlie Ergene and Thrace Formations. The lignite bearing faciès of both formations have mostly been developed at lagoonal, deltaic, flood plain and marshes. Also, most of economic lignite depositions have been formed at lagoonal, deltaic and lacustrine marshes. The lignites with highly pyrite and sulphur contents are formed in environment in which lower vitrinite values and relatively shallow burrial. During the Oligosen lignite bearing formation source areas were Rodop massif in the West lstranca Massif in the north, Biga Peninsula and Gelibolu Peninsula in the south, together with İstanbul zone and Sakarya continents in the east. During the sedimantalogical survey of Ağaçlı and Danismen Formations, ten lithofacies are described. The characteristic of these facies indicate as lagoonal, deltaic, braided stream, meandering stream and lacustrine environments. The lithofacies of Danismen Formation have been deposited at lagoonal, deltaic, fluvial and at these sub-environmental conditions, however Ağaçlı Formation indicates lacustrine with abundant fresh water gastropods, and fluvial environments.