İRAN BORSASI VE REEL DÖVİZ KURU ARASINDAKİ SİMETRİK VE ASİMETRİK İLİŞKİLERİNİN İNCELENMESİ

Investigation of Symmetrical and Asymmetric Relations Between Iranian Stock Exchange and Real Exchange Rate

Özet

1979 Devrimi ile birlikte hem Irak ile olan savaş hem de rejim ihraç etme tehlikesine karşı uygulanan ambargolarla İran’ın dış ekonomik ilişkileri sınırlandırılmıştır. Zaman zaman bu sınırlandırmalar derinleşmekte ve böylece İran ekonomisi dışa açıklığın nimetlerinden yararlanamaz hale gelmektedir. Bu çalışmada üçer aylık verilerle 2000-2016 arası dönem için İran borsası ile reel döviz kuru arasında simetrik ve asimetrik ilişkiler araştırılmıştır. Analizlerde İran borsası kurdan etkilenmekte ve buna karşılık kurun borsadan etkilenmediği gibi bir sonuç elde edilmiştir. Borsa üzerine reel döviz kurunun etkilerinin ise simetrik boyutta olmadığı tespit edilirken, asimetrik ilişkilerde İran ekonomisinde dışsal iyileşmelerin uzun dönemde pozitif borsa etkilerine yol açarak “ikame etkileri” yarattığı görülmüştür. Kısa dönemde ise ulusal paradaki değerlenmelerin “servet etkisi” yaratarak ulusal borsaya yönelimi tetiklediği tespit edilmiştir. Bu noktada İran’ın ya dünya ekonomisi ile eklemlenme sürecinde başarı elde etmesi ya da dış şoklardan etkilenme derecesini minimize etmesi gibi iki farklı politika ile karşı karşıya kaldığı söylenebilir.

Abstract

With the 1979 Revolution, the foreign economic relations with the embargos applied to Iran were limited to both the war against Iraq and the threat of the regime export. These restrictions are deepening from time to time and thus Iranian economy is unable to benefit from the openness. In this study, symmetrical and asymmetric relations between stock exchange and real exchange rate were investigated for the period between 2000 and 2016, with quarterly data. In the analyzes, it has been seen that the Iranian stock exchange was affected by the exchange rate, and the exchange rate was not affected by the stock exchange. While it was determined that the effects of real exchange rate on the stock exchange were not symmetrical, in asymmetric relations, it has been observed that external improvements on Iran economy create positive stock exchange effects, and this is defined as “substitution effects”. In the short term, it was determined that the appreciation of the national currency triggered the orientation to the national stock exchange market by creating a “wealth effect”. At this point, it can be said that Iran is faced with two different policies such as achieving in the process of articulation with the world economy or minimizing the degree of being affected by external shocks.