HARŞİT ÇAYI DELTASI’NDA (GİRESUN) ARAZİ KULLANIMININ ZAMANSAL DEĞİŞİMİ (1947 – 2017)

TEMPORAL CHANGE OF LAND USE IN THE (GİRESUN) DELTA OF HARSIT CREEK (1947 -2017)

Özet

Doğu Karadeniz Bölümü’nün hem uzunluk, hem de debi açısından önemli akarsularından biri olan Harşit Çayı, taşıdığı alüvyonları ağız kısmında biriktirerek, Giresun il ve Tirebolu ilçe merkezinin doğusunda küçük bir delta oluşturmuştur. Harşit Çayı’nın sebep olduğu taşkınlar ve yer yer bataklıklarla kaplı olması; deltanın 1950’lere kadar tarım ve yerleşim alanı olarak kullanılmasını engellemiştir. 1950 sonrasında Harşit Çayı’nın ıslah ve deltanın drene edilmesi ile saha önce tarım, 1980 sonrasında ise yerleşim alanına dönüşmeye başlamıştır. Bu değişim günümüzde de hızlanarak devam etmekte; ülkenin önemli ulaşım projelerinden biri olan ve 2000’li yılların başlarında tamamlanan sahil yolu da deltanın kıyı kesiminden geçmektedir. Harşit Çayı üzerine 1980’lerden itibaren elektrik üretmek amacıyla göletler inşa edilmektedir. Bunlarla eş zamanlı olarak başlayan kum ve çakıl alım faaliyetleri, artarak sürdürülmektedir. Bu gelişmeler Harşit Çayı’ nın denize ulaştırdığı alüvyonların azalmasına yol açmakta, deltanın varlığını ve üzerindeki beşeri tesisleri tehdit etmektedir. Bu çalışmada deltaya ait 1947, 1973 ve 1984 yıllarına ait hava fotoğrafları ile 2007 ve 2014 yıllarına ait yüksek çözünürlüklü uydu görüntüleri analiz edilmiş; sahada gözlemler yapılmış, yöre sakinleri ile yüz yüze görüşülerek, hem delta sahasının kullanımındaki değişimler hem de deltanın geleceği üzerinde durulmuştur. Ortaya çıkan ve çıkması muhtemel olan sorunlara dikkat çekilerek alınabilecek tedbirler sıralanmış; bütüncül havza planlamasının ve yönetiminin önemi vurgulanmıştır.

Abstract

Harsit Creek which is one of the major rivers of the Eastern Black Sea region in terms of both volumetric flow rate and length formed a small delta in east of the Giresun province and Tirebolu town centre by depositing the carried alluvium in the mouth portion. Floods caused by Harsit Creek and consisting partially covered with swamp prevents the use of delta as agricultural and residential area until 1950s. The rehabilitation of the Harsit Creek after 1950 and with the drainage of delta began to turn into first the agricultural field, after 1980 a residential area. These changes are today continuing by accelerating. In addition, the coastal road which is one of the country’s major transportation projects and completed in 2000s is located in the coastal areas of the delta. The sand extraction is performed from down ground of Valley of Harsit Creek since the 1990s. Also in the years of 2000s ponds were built on Harsit Creek to produce electricity. These developments lead to a reduction the alluvial soils that are reached by Harsit Creek and it is threatening human facilities on delta. In the present study, aerial photographs belong to 1950, 1973, and 1984 and high-resolution satellite imagery belong to 2007 and 2014 have been analysed; field observations were made; it is focused on both futures of delta and changes in the delta by doing face to face interviews with local residents. In addition, measures to be taken were highlighted.