Dergiler / lnternational Journal of Geography and Geography Education / 2020 / Sayı: 41
DİYARBAKIR İLİ’NDE KIRSAL YERLEŞMELERİN KURULUŞUNU ETKİLEYEN DEĞİŞKENLERİN COĞRAFİ ANALİZİ
- Sayı
- 2020 · Sayı: 41
- Sayfa
- 259–279
- DOI
- —
Özet
Diyarbakır’da kırsal yerleşme tiplerinin dağılışı ve bu dağılışı kontrol eden değişkenlerin coğrafi analizinin amaçlandığı bu çalışmada kırsal yerleşmeler ile değişkenler arasındaki ilişki incelenmiştir. Bu amaçla kırsal yerleşme tipi ve dağılışını etkileyen coğrafi değişkenlerin kırsal yerleşmeler üzerindeki etkileri araştırılmıştır. Bu etkilerin tespitinde Lojistik Regresyon (LR) metodu kullanılmıştır. Kırsal yerleşme alanları bağımlı değişken ve onun dağılışını etkileyen 8 coğrafi faktör, bağımsız değişkenler olarak analizlerde kullanılmıştır. LR analizi ile kırsal yerleşme tiplerinin dağılışı üzerinde etkili olan değişkenlerin etki oranları tespit edilmiştir. Böylece Diyarbakır’da kırsal yerleşmelerin dağılım mekanizması belirlenmeye çalışılmıştır. Bulgulara göre, daimi kırsal yerleşmelerin kurulmasında fiziki ve beşeri coğrafya faktörleri birlikte etkili olmuştur. Bu yerleşmelerin dağılışında kaynaklara uzaklık, arazi kullanımı, köy yollarına uzaklık ve akarsulara uzaklık en büyük etkiyi yapmıştır. Geçici kırsal yerleşmelerin dağılışında ise fiziki coğrafya faktörleri daha baskın rol oynamıştır. Eğim, yükselti ve akarsulara uzaklık değişkenleri ile geçici kırsal yerleşmeler arasında yüksek bir ilişki belirlenmiştir. Bu ilişkiler çerçevesinde daimi kırsal yerleşmelerden köy ve mahalle yerleşmeleri il sınırları içinde dağlık alanlar hariç her yerde dağılış gösterirken, mezra yerleşmeleri ise ilin kuzeydoğusunda yer alan dağlık ünitelerde yoğunlaşmaktadır. Geçici kırsal yerleşmelerden ağıl ve yaylalar Karacadağ platosu ve çevresinde, komlar ise ilin kuzey kesimini oluşturan Güneydoğu Toroslar dağlık kütlesi üzerinde dağılmışlardır.
Abstract
In this study in which the distribution of rural settlement types in Diyarbakır and the geographical analysis of the variables controlling this distribution were aimed, the relationship between rural settlements and variables was examined. For this purpose, the effects of geographical variables affecting the rural settlement type and distribution on rural settlements were investigated. The Logistic Regression (LR) method was used in order to identify these effects. The rural settlements were used as the dependent variable and 8 geographical factors affecting its distribution as independent variables in the analysis. LR analysis was used to determine the effect rates of the variables that impacted the distribution of rural settlement types. Therefore, the distribution mechanism of rural settlements in Diyarbakır was revealed. According to the results, physical and human geography factors were effective in establishing the permanent rural settlements. The distance to the land use, the distance to the village roads, the distance to the streams and the spring waters had the greatest impact on these settlements. In the distribution of temporary rural settlements, on the other hand, physical geography factors played a more dominant role. A high correlation was found between the variables of slope, elevation and distance to streams and temporary rural settlements. Within the framework of these correlations, village and neighborhood settlements from the permanent rural settlements were distributed throughout the province, while mezra settlements were distributed in the mountainous units located in the northeast of the province. Among the temporary rural settlements, the sheep barns and highland settlements were distributed around the Karacadağ plateau and its environs, while the kom settlements were distributed over the southeastern Taurus Mountains, which formed the northern part of the province.