İNGİLTERE’NİN ORTADOĞU’DAKİ İSTİHBARAT MERKEZİ: ARAP BÜRO

Özet

İngiliz istihbaratı Ortadoğu’da çeşitli isimler altında faaliyet yürüttü. Özellikle de 20. Yüzyılın başında bölgedeki faaliyetlerini artırdılar. Birinci Dünya savaşı başlamadan önce Ortadoğu ve Afrika’da Mısır merkezli yaygın bir istihbarat ağı kurdular. Savaşın başlamasıyla birlikte İngiltere’nin bölgedeki faaliyetlerini ve Hindistan haricindeki Müslümanlara yönelik politikalarını yönlendirecek ve bölgedeki Müslüman halka İngiltere lehinde propaganda yapacak bir kuruma ihtiyaç duyuldu. Bu nedenle, bölgede İngiltere için istihbarat toplayacak ve bunları analiz ederek Londra’ya, Hindistan, Sudan ve Mısır gibi İngiltere’nin önemli sömürge merkezlerine iletecek bir ofisi Arap Büro adıyla Kahire’de kurdular. Bu ofis, İngiltere Dış İşleri’ne ve Mısır’daki İngiliz Müstemleke yönetimine bağlı olarak çalışan yarı özerk bir yapıya sahipti. Arap Büro’da askerden, akademisyene, bankacıya, arkeologdan gazeteciye kadar çok farklı meslek grubundan elemanlar istihdam edildi. Arap Büro, Şerif Hüseyin isyanından sonra faaliyetlerini bu isyan üzerine yoğunlaştırarak devam ettirdi. İsyancılara silah, para yardımı yaparak eğitim ve danışmalık hizmeti verdi. Bölgede saha çalışmaları yaparak bölgenin haritalarını çıkarttılar. Savaş sırasında Arap Bülten adıyla gizli bir istihbarat dergisi çıkardılar. Bölgedeki kabilelerle ve etkili liderlerle ilgili saha ve istihbarat çalışması yürüterek elde ettikleri bilgileri Londra’ya gönderdiler. Savaştan sonra da Arap Büro 1920 yılına kadar faaliyetlerini devam ettirdi.

Abstract

Özet14 Nisan 1909’da, yani 31 Mart Vakasının yaşanmasından bir gün sonra, Adana’da Ermeniler ve Müslümanlar arasında karşılıklı birtakım kanlı olaylar meydana gelmiştir, bu olaylar Ermeniler ve bölgede yaşayan Müslümanlar arasında yıkıcı etkilere sebep olmuştur. Adana olayları, birçok yabancı kaynak ve dış basında “massacre” yani katliam olarak nitelendirilmiştir. Bazı yerel kaynaklarda ise, “iğtişaş”, “isyan”, “vaka” gibi ifadelerle anılmaktadır. Başbakanlık Osmanlı Arşivlerindeki belgelerde ise “iğtişaşat” olarak ifade edilmektedir.Bu çalışmamızda Adana’da gerçekleşen olayların İngiliz resmi belgelerinde nasıl yer aldığını ve olaylara tanık olan resmi kişilerin raporlarında bu olaylara nasıl yer verildiğini inceledik. Ayrıca yabancı basında konunun nasıl yorumlandığı ve kamuoyuna nasıl yansıtıldığı üzerine örnekler vermeye çalıştık.