STATÜLERİ VE MAHİYETLERİ AÇISINDAN OSMANLI EKONOMİSİNDE BÜYÜK ÇİFTLİKLER (18. YÜZYIL)

The Big Farms (Ciftliks) in the Ottoman Economy in Terms of Their Status and Natures (18th Century)

Özet

Osmanlı imparatorluğunun iktisadi yapısı ağırlıklı olarak toprak üzerine inşa edilmiştir. Bu yapıda tarım ve hayvancılık genelde tımar düzeni içinde faaliyet gösterirken bu alanda kendi yatırımlarını yapmak isteyen özel girişimci kesimler de boy göstermişlerdir. Bu sivil gruplardan birisi de büyük çiftlik sahibi sermayedarlardır.Bu makale, 18. yüzyılda Osmanlı coğrafyasında tarımsal ve hayvansal üretimin güçlü temsilcilerinden biri olan büyük çiftliklerin girişken sahiplerini ve onların çiftlik ünitelerinin genel niteliklerini incelemektedir. Çalışma, büyük çiftliklerin çalışanlarını, gelir ve giderlerini değerlendirmekte ve bu perspektiften genel üretim- tüketim düzeninin işleyişine katkılarını irdelemektedir. Makalede sınırları, sahipleri, statüleri, işlevleri belirlenebilmiş çiftlikler ele alınmaktadır ve çift ile sürülen küçük zirai alanları içeren, ticari olarak büyümeye müsait olmayan örnekler araştırmaya dâhil edilmemiştir. Araştırmanın ilgilendiği çiftlikler finansal olarak genişlemeye dönük faaliyetler içinde olan ve kâr amacı güden özerk ve özel olanlardır. Çalışmanın arşiv kaynakları Başbakanlık Osmanlı Arşivi’nde yer alan belgelerdir.

Abstract

The Ottoman Empire’s economic structure was based on land; and within this structure, agriculture and animal husbandry were conducted within the timar system, while the civil entrepreneurs who wanted to make their own investment also appeared. One of these civil groups was the capital-owners who possessed the big farms. With an investigation of the general features of these big farms, the study conceptualizes the çiftlik-owners as the economically strong agents in agricultural production and animal husbandry across the Ottoman lands. In this context, this study scrutinizes the workers, the incomes and expenses of the big farms and examines their roles in the production-consumption system of these units. It focuses on the farms whose boundaries, owners, statues and functions were clearly identified. But at the same time it excludes the units with the limited amount of land plowed by a team of oxen which were not suitable for a commercial growth. In other words, the farms under study are autonomous or privately owned farms which were mainly profit-oriented and commercially driven enterprises. The primary sources of the study are the documents kept at the prime ministerial Ottoman archives.