EBÜ’L-BEREKÂT EL-BAĞDÂDÎ VE İBN SÎNÂ BAĞLAMINDA NEFİSLERİN BİREYSELLEŞMESİ

INDIVIDUATION OF SOULS IN THE CONTEXT OF ABŪ AL-BARAKĀT ALBAGDĀDĪ AND IBN SĪNĀ

Özet

Aristoteles De Anima (Nefs Üzerine) adlı eserinde nefsi bitkisel, hayvani ve insaniolarak üç türe ayırır. Bu tasnif aynıyla İslam dünyasına aktarılmış ve orada da butasnife sadık kalınmıştır. Bununla birlikte nefse dair ortaya konulan teorilerAristoteles’in teorisinden oldukça farklılaşmıştır. Bu teori, İslam Felsefesiiçerisinde sadece zenginleştirilmekle kalmayıp hem felsefe ve kelam hem detasavvufi düşüncede bilgi, nübüvvet ve ahiret gibi konuların işlenmesinde vazgeçilmez bir müracaat noktası haline gelmiştir. İbn Sînâ, nefis konusunakendinden önceki Müslüman Meşşâîlerden çok daha fazla bir önem verdi. O,nefislerin ilk var olduklarında bireysel bir mahiyete sahip olduklarını kabuletmemiş; aksine nefislerin ilk aşamada bitkisel, hayvani veya insani olmak üzeretürsel bir mahiyete sahip olduklarını benimsemiştir. Ancak bu durumdanefislerin bireysel kimliklerini nasıl kazandıkları bir sorun olarak karşımızaçıkmaktadır. Bu çalışmada nefislerin bireysel kimliklerini nasıl kazandıklarısorusunu hem İbn Sînâ’nın hem de ondan ciddi ölçüde farklılaşan Ebü’l-Berekâtel-Bağdâdî’nin görüşleri doğrultusunda inceleyeme çalıştım. İbn Sînâ’nınnefislerin türsel mahiyet bakımından ortaklığını kabul ederken Ebü’l-Berekât’ınbunu reddetmesinin neden ve sonuçları üzerinde durdum. Ayrıca her ikifilozofun teorisinde nefislerin bireyselleşmesine etki eden faktörlerin nelerolduğu burada üzerinde durulan diğer bir konu oldu.

Abstract

Aristotle, in the De Anima divided the soul into three types such as the nutritive soul, the sensible soul, and the rational soul. This classification was moved into Islamic thought and it accepted as it was. Muslim thinkers’ theories on the soul however considerably differentiate from Aristotle’s. The theory has not only been enriched in the Islamic Philosophy, but it has become indispensable reference point in the subjects such as knowledge, prophethood, hereafter in the studies of philosophers, theologians and sufis. Ibn Sīnā gave more importance to the soul than the previous Muslim Peripatetics. He did not accept that souls have an individual essence when they were originated. He acknowledges that souls in the beginning had only species essence as nutritive, sensible and rational. However, in that case, the question of how souls gain their personal identities or individualities emerges as a question. In this study, I tried to examine the issue according to Ibn Sīnā and Abū al-Barakāt al-Bagdādī who significantly differed from him. By doing so, I tried to determine the reasons and consequences of Abū al-Barakāt al-Bagdādī’s rejection the species essence of souls while Ibn Sīnā accepts it. Furthermore, what are the factors of having individual identities in both philosophers was the other issue addressed here.