FÂRÂBÎ’DE MANTIK BİLİMİNE İLİŞKİN BAZI TEMEL MESELELER

Özet

Bu çalışma, Fârâbî’nin düşüncesinde bir bilim olarak mantığın mahiyeti, konusu,konumu ve yararı gibi mantık bilimine ilişkin temel meseleleri ele almaktadır.Mantık, yanlış yapmanın mümkün olduğu her yerde sahip olduğu ilkelerledoğruya yönlendiren ve akıl ile çıkarsama özelliğine sahip olan her bilgide insanıyanılmaktan koruyan bir yöntemdir. Mantığın bu işlevi onun konusundan gelir.Mantığın temel konusu ise akledilirler ve akledilirlere ilişen ikinci akledilirlerdir.İnsanın sahip olduğu bilgilerin düzen ve sistem kazanması anlamına gelenmantığın bu hususiyeti, onu tüm bilgi ve bilimlerin ölçüsü haline getirmektedir.Konusundan dolayı da mantık biliminin konumu, yani diğer felsefî disiplin vebilimlerle ilişkisi şekillenmektedir. Fârâbî’nin nazarında mantık bilimi, kimiyaklaşımların aksine felsefenin bir disiplini değildir. Kendine has konusuylamüstakil bir bilim, müstesna konusundan dolayı da tüm felsefî disiplin vebilimlerin yöntem bilimi konumundadır. Mantık bilimi, edindiği konu ve sahipolduğu konumdan dolayı felsefî ve bilimsel mevzular dahil tüm konuşma veyazışmaları yanlıştan koruyarak doğruya yöneltmek gibi üstün yararlarsağlamaktadır. Mantığın bilinmemesi durumunda ise faydaların aksine zararlarmeydana gelecektir. Bu nedenle herhangi bir alana ilişkin sistemli bir bilgikuramı, imkânsız hale gelecektir. Bilimin akledilirlerle başladığıdüşünüldüğünde, bütün bilimler içinde akledilirlerin eklentilerini konu edinenmantık, alternatifsiz bir konuma yerleşmekte ve böylelikle onun öğrenilmesikaçınılmaz olarak öncelikli hale gelmektedir.

Abstract

Fārābī (871-950), is one of the most important philosophers of the Middle Ages of Islamic philosophy, has been one of the areas that he contributed most in philosophical teaching was, undoubtedly, logic science. His philosophy, as a whole, aims to make the individual and the society happyness. The role of the science of logic here is an evident in the competence of both theoretical and practical philosophy. Therefore, without having the knowledge of logic, it is not possible to achieve happiness in the philosophical sense. In other words, it is not possible to realize competence in sciences without knowledge of logic. This feature of logic makes it very important at existential level. For this reason, in the understanding of Fārābī, logic is an introduction to philosophy as a tool science. On the other hand, it is possible to mention the introduction or preparation of logic in a suitable way. That is why Fārābī wrote many articles about nature of logic as a preparation for it.