İSLÂM HUKUKUNDA ÇOK EŞLİLİĞİ MEŞRU KILAN ŞARTLAR VE BUNA RUHSAT VEREN ÖZEL DURUMLAR

CONDITIONS THAT MAKE POLYGAMY LEGITIMATE AND SPECIAL CONDITIONS THAT ALLOW POLYGAMY IN ISLAMIC LAW

Özet

Çok eşlilik (poligami/teaddüd-i zevcât), yani erkeğin aynı anda birden fazlakadınla evlenmesi insanlık tarihinde bilinen ve uygulanan bir kurumdur. İslâmhukuku da belirli şartların ve gerekçelerin bulunması halinde çok eşlilikkurumunu bir ruhsat hükmü olarak kabul etmiş ve bunun sayısını dört ilesınırlandırmıştır. İslâm hukukunda çok eşlilik, mubah kılınmış olmakla birlikteher erkeğin keyfine göre kullanabileceği mutlak bir hak da değildir. Nitekim ilgilinaslar incelendiğinde İslâm hukukunda çok eşliliğin mubah/meşruolabilmesinin; “eşler arasında adaleti gözetmek” ve “eşlerin nafakasını teminetmeye güç yetirebilmek” olmak üzere iki temel şarta bağlandığı görülmektedir.Diğer taraftan İslâm hukukunda çok eşliliğe ruhsat veren bireysel veya toplumsalbazı özel durumlar (şartlar/sebepler) üzerinde de durulmuştur.İslam hukukunda çok eşlilik hakkının kullanılabilmesi ile ilgili doktrinde yer alanşartlar ve gerekçeler birlikte değerlendirildiğinde bu hakkın kullanılmasının şuüç temel şartın bulunmasına bağlandığını söylemek mümkündür; (1) Eşlerarasında adalete riayet etmek, (2) Eşlerin nafakasını temin edebilecek yeterlimali güce/imkâna sahip olmak, (3) Ferdi veya toplumsal ihtiyaç veya zaruretinbulunması. Buna göre; İslâm hukukunda çok eşlilik, bireysel ve toplumsal bazıihtiyaç ve zaruretler çerçevesinde karşılıklı rızaya dayalı olarak mubah kılınmışahlakî ve hukukî bir kurum olmaktadır. Dolayısıyla erkekler, mevcut eşlerininüzerine ikinci bir kadın ile evlenmek zorunda olmadıkları gibi, kadınların daikinci bir eş olarak evli bir erkek ile evlenmeye hayır deme hakları vardır. Bumakalede, İslâm aile hukukunda çok eşliliğin meşruiyeti ve doktrinde çok eşlilikhakkını kullanmayı sınırlayan veya bu hakkı kullanmaya ruhsat veren bazı özeldurumlar üzerinde durulacaktır.

Abstract

Polygamy, the marriage of a man with more than one woman at the same time is a known and practiced institution in human history. Islamic law has accepted the institution of polygamy if it fulfills certain conditions and reasons as a substitute provision, and limited the number to four. Thus, relevant verses in the Qur’an (al-Nisa, 4/3, 129) and the Prophet’s own practice (al-Ahzab, 33/50, 51, 59, alTahrim, 66 / 3-5) shows that it is legitimate for a man to marry more than one woman (up to four) at the same time in Islamic law. Although polygamy is legally legitimate (mubah) in Islamic law it is not an absolute right that every man can arbitrarily use. Thus in Islamic law, the legitimacy of polygamy has been attributed to the presence of two basic conditions: the observance of justice and sustenance.