YORUM-BAĞLAM İLİŞKİSİ BAKIMINDAN HUTBELERDE HADİS KULLANIMI

Özet

Hutbe, Cuma ve bayram namazlarının gereklerinden olup, öğüt ve nasihat içerenkonuşmadır. Hz. Peygamber’den günümüze îrâd edilmektedir. Ülkemizde son onyıldır Din Hizmetleri Genel Müdürlüğü’nce hazırlanan hutbeler tüm cami vemescitlerde okunmaktadır. Hutbeler başlık, serlevha bir ayet, bir hadis ve buçerçevede inşa edilen metinden oluşmaktadır. Hutbenin serlevhasındaki rivayetmetin içerisinde yorumlanmaktadır. Serlevha rivayetten hareket edilerektoplumsal mesajlar verilmekte, güncel olayların yorumlanmasında hadis rivayetireferans alınmaktadır. Serlevha hadisle hutbenin başlığının ve konusununuyumu ve rivayetin bağlamı da gözetilerek doğru anlaşılması ve yorumlanmasıönem arz etmektedir.Rivayetin doğru anlaşılması ve yorumlanması noktasında en önemli kavrambağlamdır. Hadiste bağlam anlama faaliyetinin temelini oluşturur. Bağlamkonuşanla dinleyen arasındaki iletişimi, ilişkiyi yer ve zaman perspektifiyleiçerir. Buna konuşanın ve dinleyenin önyargı, görüş, kanaatleriyle, her türlüdavranışları ve toplumsal özellikleri de eklenir. Bu çerçevede Hz. Peygamber’insözlerini ve fillerini anlamak ve yorumlamak için içinde bulunduğu çevreyi,kültürel ortamı, ilk muhataplarını ve yaşadığı toplumun gerçeklerini tespitetmek zarurettir. Yani Hz. Peygamber’in sözlerini ve davranışlarını, bulunduğuortam ve bu ortamın doğurduğu şartlar içerisinde ele almak gerekir.Bu makalede, serlevha hadislerin hutbe içinde yorumlanma biçimi elealınmaktadır. Hutbenin serlevhasında yer alan hadisin yorumlanmasındaözellikle hadis-bağlam ilişkisine ne kadar riayet edildiği, rivayetin yorumununhadis rivayet ve yorum geleneğindeki anlaşılma ve yorumlanma şekliyle nekadar örtüştüğü tespit edilmeye çalışılmaktadır. Bu çerçevede şu somut sorularacevap aranmaktadır. “Hutbelerin serlevhasındaki hadisler yorumlanırkenrivayetin bağlamı dikkate alınmış mıdır?”, “Rivayet yorumlanırken geçmiştengünümüze şerhlerle ilişki kurulmuş mudur?” Makalede, serlevha hadislerinyorumlanmasında; rivayetin tasnif edildiği konudaki diğer rivayetlerle ilişkisiningöz ardı edildiği, bağlamın dikkate alınmadığı, klasik ve modern şerhlerdenistifade edilmediği ortaya konulmaktadır.

Abstract

Khutbah is a religious speech contains counselling and advice. It is also one of the basic rituals of Friday and Eid prayers and goes back to the Prophet Muhammad’s time. In last ten years, khutbas are written by the General Directorate of Religious Service and given in all mosques in Turkey. A khutbah is consist of a title, a heading ayah (a verse from the Qur’an), a heading hadith and a body text prepared in their framework. The heading hadith is explained in the body text, therefore, actual and social events are interpreted through its context. On the other hand, the two main issue have importance in khutbas: A consistence between the khutbah topic and the heading hadith and interpreting the heading hadith in its context. The context is the most important issue for interpretation of a given hadith. It refers to the time and the space elements, as well as the relationship between the speaking person and the audience in the framework of their social environment, acts, ideas, convictions and prejudices. To this respect, comprehending and interpreting the Prophet Muhammad’s words and acts require identifying his cultural environment, direct interlocutors (sahaba, the companions) and the social facts of his time. It means, words and acts of the Prophet should be discussed in the framework of the environment and the conditions in which they emerged. The main issue of this article is the interpretation of sample ḥadīths in khutbas. In particular, the two questions is asked: Firstly, to what extent the heading ḥadīth of a given khutba is interpreted in its own context? Secondly, to what extent interpretation of a given hadith corresponds with the classical ḥadīth commentaries? This article claims that the heading ḥadīths in khutbas are interpreted by neglecting their contexts and interrelations with other related ḥadīth narratives, besides, classical and modern ḥadīth commentaries are referred in khutbas in many limited cases.