MUSARRÂH HADİSİ ÖZELİNDE ŞEVKÂNÎ’NİN GÖRÜŞLERİ ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME

Özet

Hz. Peygamber’den (sallallâhu aleyhi ve sellem) rivayet edilen bir hadiste, deveya da koyunların olduğundan daha fazla sütlü gösterilerek satışa arz edilmesiyasaklanmış; böyle bir hayvanı satın alan kişinin muhayyer olduğunu hükmebağlamıştır. Söz konusu hadis “musarrâh hadisi” adıyla anılır. Musarrâh kelimesi,müşterinin rağbetini artırmak için bir süre sütü sağılmayan ve bu şekilde sütlügösterilen hayvan anlamındadır. Mâlikî, Şâfiî ve Hanbelî fakihler bu hadisle amelederek müşterinin “tedlis muhayyerliği”ne sahip olduğunu kabul etmektedirler.Tedlis, alışverişte satılık malın kusurunun müşteriden gizlenmesi demektir.Hanefî fakihlerin çoğu ise musarrâh hadisiyle amel etmemekte ve bunungerekçesi olarak naklî ve aklî birçok izah yapmaktadırlar. Bazılarına göremensuh olduğu için, bazılarına göre de âmir bir hadis olmadığı, anlaşmazlığadüşenlere tavsiye anlamı içerdiği için musarrâh hadisi delil alınmamıştır.Hanefîler’e göre musarrâh bir hayvan satın alındığında muhayyerliktenbahsedebilmek için satıcının müşteriyi aldatarak hayvanı yüksek fiyattansatması gerekmektedir. Bu çalışmada musarrâh hadisi ile ilgili meseleler,günümüzden yaklaşık iki asır önce yaşamış Muhammed b. Ali eş-Şevkânî’nin (v.1250/1834) dört mezhep fakihlerinden yaptığı nakiller ve kendi görüşleriüzerinden incelenmeye çalışılacaktır. Mezhep taklidini reddederek ictihadınsürekliliğini savunan ve kendisini mutlak müctehid addeden Şevkânî, Neylü’levtâr isimli eserinde musarrâh hadisi ile ilgili mezhep görüşlerini, ihtilaflarıdetaylı bir şekilde incelemiş, kendi tercihlerini belirtmiş, Hanefî fakihlerinmusarrâh hadisiyle amel etmeme gerekçelerini eleştirmiştir. Bu çalışmaylaŞevkânî’nin nakilleri, görüş ve tenkitleri incelenecek, isabet edip etmediğihususlar belirtilmeye uğraşılacaktır.

Abstract

Muhammad Ibn Ali al-Shawkani lived in Yemen between the years of 1173 (1760 AH) and 1250 (1834 AH). Through his childhood he received education from both leading scholars and his father in the form of Zaidi method, which was dominant in his homeland. He had received commendation from his peers even before he finished his education. While continuing his own education, he had already become a teacher. In his twenties he started giving fatwa to the questions addressed to him, resulting him being a famous mufti. Alongside giving fatwa and teaching others he has authored a great number of books. Before he was thirty years old, he had left Zaidi school and claimed himself as a Mutlaq Mujtahid. Dedicating himself solely to scholarship, fatwa and authoring he became Head Qadi of Yemen. He stayed in this title until his death and played important roles in the affairs of state. Shawkani refused taqlid and supported the idea of continuous ijtihad. In almost every piece of work he has done, he accused members of schools of putting their school’s masters in front of Allah and his Prophet. Aim of this study is analyzing Shawkani’s ideas in the light of musarrah hadith and the conclusions driven from them, which is an important part of muamalat. The main focus of this study is musarrah hadith. The word of musarrah comes from cattle which isn’t milked for a time in order to make them look like full of milk and therefore appealing to the customers. In hadith it is told the one who bought such a cow is allowed to back out from the trade deal because he’s deceived. Even though they dispute about the details of the hadith, all three schools, except Hanafi agree to act according to this hadith and they call these kind of permissions “right of rescind”.