ŞİHÂBUDDÎN EL-MERCÂNÎ VE ŞAFAĞIN KAYBOLMADIĞI BÖLGELERDE YATSI NAMAZININ HÜKMÜ İLE İLGİLİ NAZARİYESİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ

THE EVALUATION OF THE THEORY OF SHIHÂBUDDÎN AL-MARDJÂNÎ AND THE PROVISION OF THE ‘ISHAA PRAYER IN THE REGIONS WHERE DAWN IS NOT LOST

Özet

Makale konusu, “Şihâbuddîn el-Mercânî ve Şafağın Kaybolmadığı Bölgelerde YatsıNamazının Hükmü ile İlgili Nazariyesinin Değerlendirilmesi” olarakbelirlenmiştir. Çalışma, klasik fıkıhta belirli bir döneme kadar tartışılmamış birmeselesinin on dokuzuncu asırda yaşamış bir müctehid alim tarafından nasılçözümlendiğini ortaya koymaktadır. Hayatının tamamını ilim yolunda geçirenŞihâbuddîn el-Mercânî (ö. 1889) bu konuda bir eser ortaya koyarakkanaatimizce İslam dünyasında fıkıh alanında önemli bir hizmetgerçekleştirmiştir. “Nâzûretu’l-Hakk fî Fardıyyeti’l-‘Işâ ve in lem Yeğibi’ş-Şafak”adını verdiği bu eser tespit edebildiğimiz kadarıyla meseleye ilişkin müstakilolarak kaleme alınmış ilk telif olup Mercânî’den önce bu meseleyi bağımsızolarak ele alıp tartışan benzer bir eser mevcut değildir. Diğer taraftan bu eser,kanaatimizce, bu meselenin tüm yönleriyle ele alındığı en kapsamlı çalışma olmaözelliğini hala sürdürmektedir. Mercânî bu eserinde İslam dininin en temelibadeti olan namaz ile ilgili birtakım hükümler ortaya koymaktadır. Bu eser, bazıKuzey ülkelerinde gecenin kısa olması nedeniyle şafağın kaybolmamasındanötürü yatsı namazının kılınıp kılınmaması ile ilgili konu hakkındadır. Mercânî,eserinde, naklî ve aklî delilleri getirerek bu konudaki görüşlerini ortaya koymayaçalışmaktadır. Tataristan gibi Kuzey ülkelerinde şafağın kaybolmadığıdurumlarda yatsı namazının farz oluşunu inkar edenlere karşı âdeta ilmî birsavaş açarak onların bu görüşlerinin temelsizliğini ortaya koymaya çalışmıştır.Mercânî’nin kendi görüşünü savunurken bu konuda bilgi içeren Hanefî eserlerinçoğunu taradığı anlaşılmaktadır. Nitekim bu eserde Hanefî kaynaklarının büyükbir kısmı ele alınıp Hanefî alimlerinin en önemli isimleri zikredilmiştir. AyrıcaMercânî, kendisi bu konuda belirli bir döneme kadar bilgi olmadığını, konuylailgili ilk tartışmaların çok sonraları ortaya çıktığını söylemektedir. Mercânîsadece furû açısından değil, fıkıh usûlü açısından da kendi görüşünü savunmaya gayret etmektedir. Bunlarla birlikte Mercânî’nin, görüşünü temellendirmek için,tefsir, hadis, tarih alanına ilişkin eserleri de araştırma sahasına dahil ettiğianlaşılmaktadır.

Abstract

The subject of the article is determined as The Evaluation of the Theory of Shihâbuddîn al-Mardjânî and the Provision of the ‘İshaa Prayer in the Regions Where Dawn is not Lost”. The study reveals how a dispute that has not yet been discussed in the classical period of Islamic jurisprudence was solved by a mujtahid scholar who lived in the nineteenth century. Shihâbuddîn al-Mardjânî, who has spent his entire life on the path of science, has produced a work on this subject and has performed an important service in the field of fiqh in the Islamic world. As far as we know, there is no work on this subject that discusses this issue before Mardjânî. In addition, this work is in our opinion, the most comprehensive work to address this issue in all its aspects. In this work, Mardjânî reveals a number of provisions related to prayer, the most important worship of the Islamic religion. This work had written about whether or not to perform ‘ishaa prayer due to the fact that the dawn does not disappear due to the short night. In his work, Mardjânî tried to put forward his views on this subject by bringing scriptural evidence and rational evidence. In the northern countries such as Tatarstan, in cases where the dawn has not disappeared, he had started, so to speak, a scientific war against those who deny the necessity of ‘ishaa prayer and tried to prove the baselessness of their views. While Mardjânî defended his view, it is understood that he scanned all Hanafî works containing information on this subject. As a matter of fact, most of the Hanafî sources are discussed in this work and the most important names of Hanafî scholars are mentioned. In addition, Mardjânî himself says that there is no information on this subject until a certain period and that the first discussions about this issue have emerged much later. Mardjânî endeavors to defend his own view not only in terms of furû‘ but also in terms of fiqh. In addition to these, it is understood that Mardjânî made researches in fields such as tafsir, hadith and history.