DİNLER TEOLOJİSİNE POSTLİBERAL YAKLAŞIM: GEORGE LINDBECK VE DİNLERİN KARŞILAŞTIRILAMAZLIĞI

A POSTLIBERAL APPROACH TO THEOLOGY OF RELIGIONS: GEORGE LINDBECK AND INCOMMENSURABILITY OF RELIGIONS

Özet

Lindbeck, dini doktrinler nasıl ele alınmalı sorusuna kültürel-dilbilimselteorisiyle cevap vermiştir. Onun bu yaklaşımında dinler farklı kültür ve dillerinürünü olduğu için dinler arasındaki ortak deneyim ve benzerliklerreddedilmiştir. Kültürel-dilbilimsel teorinin en ayırt edici özelliklerinden biridinler arasında karşılaştırılamazlık ilkesini getirmiş olmasıdır. Bununla da dinlerarasındaki geçişkenlik yok edilmiştir. Lidnbeck’in getirmiş olduğu bu yeni yorumdinler teolojisi tartışmalarında da yeni bir akım başlatmıştır. Postliberalizm veyatikelcilik (particularism) olarak da anılan bu yaklaşımda, çoğulculuk felsefesinintam tersi bir yaklaşımla dinlerin farklılıkları üzerinde durulmuştur. Bu makaledeLindbeck’in kültürel-dilbilimsel teorisi tanıtılıp, dinler teolojisindeki yeri vedinler teolojisinde temel tartışmalara etkisi analiz edilmiştir. Son olarak,Lindbeck’in teorisinin eleştirisi yapılmış ve Lindbeck’in farklılıklar üzerindedurması öteki dinlerin farklılıklarını gerçek anlamda anlamak için önemli birgelişme olarak görülse de bunun getirmiş olduğu sorunlar vardır. Bu problemlerarasında ilk olarak dinleri belli sınırlar içine hapsedip dinler arası etkileşim veyadiyalogu anlamsız kılmasını sayılabilir. Başka bir problem de dinleri monolitikbir olguymuş gibi sunup hem herhangi bir din içindeki farklı yaklaşımları hemde din yorumlarının tarihsel bir gerçeklik olarak birbirlerini etkilediklerigerçeğini görmezden gelmesidir. Son olarak Hristiyanlığın ayırt ediciözelliklerini korumak adına oluşturduğu kültürel-dilbilimsel teorisi, dinlerinevrensellik düşüncesini de tehlikeye atmıştır.

Abstract

Lindbeck offered his cultural-linguistic theory about how religious doctrines should be examined. In his approach, he denied the common experience/essence of different religions, thus viewing different religions as the products of different cultures and languages. One of the prominent elements of Lindbeck’s culturallinguistic theory is its absolute dependence on the idea of incommensurability of religions. By this theory, he has prevented translatability of religions. Lindbeck’s theory gave rise to a new approach, namely postliberalism or particularism within theology of religions. This article describes Lindbeck’s cultural-linguistic theory and analyses its place and contribution to the field of theology of religions. It is suggested that even though his theory helps to appreciate the real differences of other faiths, it raises some problems, which are addressed here. First, his theory has locked religions into certain borders in which interreligious dialogue has become meaningless. Second, he presents religions as monolithic entities, thus overlooking the diverse interpretations within a single religion and how religions have influenced one another historically. Finally, for the sake of preventing distinct features of Christianity, Lindbeck’s theory also endangers the concept of universality religions.