EBÛ HANÎFE’NİN DERS HALKASI VE ONUN MEŞHUR OLMAYAN ÖĞRENCİLERİNİN HANEFİ DÜŞÜNCESİNİN TEŞEKKÜLÜNE VE YAYILMASINA KATKILARI

THE COURSE RING OF ABU HANIFA AND THE CONTRIBUTION OF HIS UNFAMOUS STUDENTS IN FORMATION AND SPREAD OF THE HANAFI THOUGHT

Özet

Hanefi mezhebinin teşekkülünde kurucu İmam Ebû Hanîfe’nin fıkıh düşüncesi vemetodu çok önemli olmakla birlikte ilk kuşak öğrencilerinin de çalışmalarıönemli bir rol oynamaktadır. Ebû Hanîfe, hocasının ders metodunu geliştirerekders halkasını bir akademi gibi çalıştırmış, bununla yetinmeyerek derslerdeöğrencileriyle birlikte ulaştıkları sonuçları tedvin ettirmiştir. O, kendi zamanınınalışılagelmiş ders işleme metodunun dışına çıkarak, öğrencilerinindüşüncelerine değer vermiş, onların kendilerini ifade etmelerine fırsattanımıştır. Ebû Hanîfe’nin meşhur dört öğrencisi Züfer b. Hüzeyl (ö. 158/775),Ebû Yusuf Ya‘kûb b. İbrahim (ö. 182/798), Muhammed b. el-Hasan eş-Şeybânî (ö.189/805) ve Hasan b. Ziyâd (ö. 204/819) Hanefi mezhebinin teşekkülünde çokönemli katkılar sunmuşlardır. Bununla birlikte meşhur olmayan ve sayıca çokdaha fazla olan öğrencilerin mezhebin teşekkülünde, Ebû Hanîfe’nin metot vefıkhî düşüncesinin özellikle uzak bölgelere yayılmasında çok önemli çabalarıbulunmaktadır. Özellikle Ebû Hanîfe’nin Horasan ve Mâverâünnehir’detanınmasını bu öğrencileri sağlamıştır. Bu öğrenciler, Belh, Merv, Semerkant,Buhara, Nîsâbûr, gibi şehirlerde ders halkaları teşekkül ettirerek Ebû Hanîfe’ninfıkhî ve kelamî görüşlerini bu ders halkalarında işlemişlerdir. Ayrıca buöğrenciler gittikleri yerlerde Cehmiyye gibi oluşumlarla mücadele etmişlerdir.Bunun yanında çeşitli eserler telif ederek literatüre katkıda bulunmuşlardır. Buöğrencilerden bazıları içtihat seviyesine ulaşmış, müftâ bih görüşünbelirlenmesinde onların içtihatlarına da başvurulmuştur. Bunun yanında kadılıkgörevi üstlenerek mezhebin kurumsallaşmasına katkıda bulunmuşlardır.

Abstract

Although the idea of fiqh and method of founder Ebû Hanîfe is very important in the formation of the Hanefi sect, the works of the first-generation students also play an important role. As it is known, when Ebû Hanîfe was unable to answer a question in the fiqh area when he was interested in the subjects of the science of Kelam, He started the lessons of Hammâd b. Ebû Süleyman. He continued his fiqh collection for nearly twenty years alongside his teacher. When his teacher passed away, he became the head of the class by the request of his classmates. Ebû Hanîfe, who wanted the lessons to pass efficiently, required at least ten of his classmates to attend the lessons. With this request, he prevented the dispersion of the course ring, also had the opportunity to realize the course teaching method he had built with these ten experienced students. Ebû Hanîfe grouped the students according to their levels and formed three different course rings. Ebû Hanîfe introduced methods such as lesson learning brainstorming, discussion, debate and negotiation in his lessons. Ebû Hanîfe successfully applied the case study method, also called practice in today's legal education. He developed the course method of his teacher and operated the course ring like a fiqh academy. Ebû Hanîfe provided a democratic educational environment for his students, and students were able to express their thoughts freely in this environment.