Ortaçağ Ortadoğusu'ndaki Marjinal Hareketlerin (İsma'ili-Karmati Hareketinin) Dönemin İslam Dünyasına Alternatif Sosyal Yaşam Sunma Çabaları

Attemts by Marginal Currents (İsma'ili- Karmati Current) in the Middle- East in Medievel Times, to Provide the Islamic World of their Times with Alternative Social Models

Özet

Ortadoğu'daki İsmaîlî ve Karmatî hareketi, İslam dünyasını sarsan güçlü bir harekettir. Karmatîler Ortaçağ İslam dünyasında eşitlik ve adaletle daha iyi bir geleceği vadeden mesianik bir hareketi oluşturdular. İsmaîlîlerin ihtilalci, mehdici hareketi, on iki imamcıların bu mezhebin çekingenlik ve siyasal güçsüzlüğünden hoşnut olmayan üyeleri arasında büyük başarı sağlamıştı. Şia grupları arasında başlayan tartışmalar sonucunda Güney Irak'ta ve başka bölgelerdeki çok sayıda İmamîyye mensubu İsmâîlîlerin saflarına geçti.İslam Medeniyetinin gelişme çağı olarak bilinen dördüncü yüzyıl; Karmatîler'in, Kufe, Suriye, Rey, Horasan, Maveraünnehir, Multan, Sind, Mağrib, Yemen ve Bahreyn üzerinde dramatik nüfuzuna tanıklık etti. İsmâilî grupları 3./9. Yüzyılın ikinci yarısından itibaren İslam dünyasında propaganda açısından büyük başarı gösterdiler. Irak bölgesindeki Karmatîler, 289/ 901-902 yılında Kufe ve çevresinde bir hayli yayıldı. Bu bölgeden Bahreyn, Suriye, Rey, Horasan, Maveraünnehir, Multan, Sind, ve Yemen'e propagandalarını yaydılar.İsmâîlî-Karmatî grupları yayıldığı bölgelerde alternatif sosyal yaşam sunmayı hedeflediler. Hatta Bahreyn'de Karmatîler güçlü ve radikal devrimci bir hareket oluşturdular. Aynı zamanda Bahreyn'de devletlerini kurdular. Bu devlet, adalet ve eşitlik yönetiminin bir örneği olarak algılanmakta idi. Bu yüzden, onların sunmuş olduğu sosyal karakter inkar edilemezdir.Sonuçta İsmâîIî ve Karmatî gruplarının faaliyetlerini durdurmak amacıyla Ortaçağ İslam dünyasında birçokyönetici mücadele etmiştir. Bunlardan Tolunoğulları, Sacoğulları, Gazneliler ve Selçukluların mücadeleleri Türk tarihi açısından önem arz etmektedir. Gazneli Mahmud (388-421/998-1030), Multan ve Sind; Selçukluların 1077-1078 yılında, uzun bir kuşatmadan sonra el-Hasa'nın Selçukluların desteği ile yerel kabileler tarafından alınması yaklaşık iki yüzyıllık Karmatî hakimiyetinin son bulmasına neden olmuştur. İslam dünyası bu dönemlerde İsmâîIî ve Karmatî gruplarının siyasi ve sosyal faaliyetleri karşısında rahat bir nefes almıştır.

Abstract

The Middle Eastern İsma'ilî-Karmatî movement was a very strong movement that shook the Islamic world to its core. The Karmatîs created a messianic movement that promised the Islamic world of the Middle Ages a better fixture based on equality and justice. The revolutionary and messianic(even though in this case it would be more correct to talk about a mehdi rather than a messiah) movement of the İsma'ilîs gained a great deal of support among the followers of the Twelve Imam cult, who were not happy about their sect's passivity and political weakness. As a result of the intense debate among Shia groups, many followers of the İmamiyye sect, in Southern Iraq and in other regions, passed on to the ranks of the İsma'ilîs.The 4th century of the Islamic Era, known as Islam's century of development, was witness to the Karmatîs' dramatic spread in Kufe, Syria, Rey, Khorasan, Maveraünnehr, Multan, Sind, the Magrib, Yemen and Bahrain. İsma'ilî groups gained signifıcant success, from the propaganda point of view, within the Islamic world, beginning from the second half of the 3rd century of the Islamic Era (9th century A.D.). In 289 (901-902), the Karmatîs gained a strong foothold in Iraq and more precisely in Kufe and environs. From there, their propaganda spread to Bahrain, Syria, Rey, Khorasan, Maveraünnehr, Multan, Sind and Yemen. Wherever they went, İsma'ilî-Karmatî groups offered an alternative social model. In Bahrain the Karmatîs even gave birth to a strong and radical revolutionary movement, leading to their own state. This state was perceived as an example of governing with justice and in respect of equality. For these reasons, one cannot deny the social nature of their current.Many men of authority of the Islamic world during the Middle Ages struggled to put an end to the activities of the İsma'ilî and Karmatî groups. Among these, the repression by the Tolunoğulları, Sacoğulları, Gazne and Seljuk dynasties are important from the point of view of Turkish history. The conquest of Multan and of Sind by Mahmud from Gazne (388-421/998-1030) and the conquest ofel-Hasa, after a long siege, by the Seljuks in 1077-1078, with the help of local tribes, put an end to the two-century long Karmatî domination. The ruling classes of the Islamic world could fınally breathe easier after the long lasting political and social pressure by İsma'ilî and Karmatî groups.