Andreas Vesalius’un De Humani Corporis Fabrica’sı ve/veya Juan Valverde’nin Historia De La Composicion Del Cuerpo Humano’su Osmanlı İmparatorluğu’nda Anatomi Bilgisini Gerçekten Etkiledi mi? Şemsü’ddīn ʿİtāḳī’nin Teşriḥü’l-Ebdān’ı Üzerine Bir Ön Çalı

Did Andreas Vesalius’s De Humani Corporis Fabrica and/or Juan Valverde’s Historia De La Composicion Del Cuerpo Humano Really Influence the Anatomy Knowledge in the Ottoman Empire? A Preliminary Study on Shams al-Dīn ʿItāqī’s Tashrīh al-Abdān*

Özet

Bu çalışmanın amacı Teşhrīḥü’l-Ebdān ve Tercemān-ı Ḳıbāle-i Feylesūfān’da yer alan şekilleri ve bazı açıklamaları göz önüne alarak Vesalius ve Valverde’nin Şemsü’d-dīn ʿİtāḳī’yi etkileyip etkilemediğini belirlemektir. ʿİtāḳī’nin kitabının resimli nüshalarının açıklamaları ve şekilleri incelenmiş ve Galenus’un, İbn Sina’nın, Vesalius’un ve Valverde’nin eserleriyle karşılaştırılmış, sonra bulgular değerlendirilmiştir. ʿİtāḳī’nin kitabı Vesalius ve/veya Valverde’nin eserlerinden yalnızca bazı şekilleri içermekte, fakat mandibula, sakrum, rete mirabile ve uterus gibi konularda yeni bir açıklama bulunmamaktadır. Valverde’nin 1607 tarihinde yayımlanmış Latince baskısı, Hüsrev Paşa, Nr. 464 yazmasındaki ve kadın figürü dışında, İstanbul Üniversitesi, Türkçe Yazmalar, TY 2662 yazmasındaki bütün Batı kaynaklı şekillerin olası kaynağıdır. Valverde’nin kitabının İspanyolca ve/veya İtalyanca ve/veya Latince (1589) baskıları Prof. Uzluk’un kişisel koleksiyonundaki yazmada yer alan, insan iskeleti şekli dışında, pek çok Batı kaynaklı çizimlerin kaynağıdır. Vesalius ve Valverde’nin eserlerinde verilen bilgiler ʿİtāḳī’nin açıklamalarını etkilememiştir. ʿİtāḳī kitabını kendi dönemindeki İslam dünyasının klasik anatomi bilgisine göre yazmış ve açıklamalarını desteklemek/ güçlendirmek için kitabına Doğu ve Batı kaynaklı şekiller eklemiştir ya da ʿİtāḳī’nin eseri başlangıçta çizimler içermemekle birlikte, daha sonra, istinsah edenler Doğu ve Batı kaynaklı anatomik şekilleri açıklamaları desteklemek/güçlendirmek için değişik zamanlarda kitaba ilave etmişlerdir.

Abstract

Aim of this study was to determine whether Vesalius and Valverde influenced Shamsal-Dīn ʿItāqī considering the figures and several statements in Tashrīḥ al-Abdān waTarjamān Qibāla Faylasūfān. The statements and figures in illustrated copies of ʿItāqī’sbook were examined and compared to those in Galen’s, Avicenna’s, Vesalius’s, andValverde’s works, then the findings were evaluated. ʿItāqī’s book contains some figuresonly from Vesalius and/or Valverde’s works, but there is no new explanation relatedto issues such as the mandible, the sacrum, the rete mirabile, and the uterus. TheLatin edition of Valverde’s book published in 1607 was probably the source of theWestern-originated illustrations in the manuscript Hüsrev Paşa, Nr. 464 and of all theWestern-based illustrations, except for the female figure in the manuscript of IstanbulUniversity, Turkish Manuscripts, TY 2662. Spanish and/or Italian and/or Latin(1589) editions of Valverde’s book were the sources of most of the Western-originatedillustrations, except the human skeleton figure in the manuscript of Prof. Uzluk’spersonal collection. The information given by the works of Vesalius and Valverde has not influenced the explanations of ʿItāqī. ʿItāqī wrote his book according to theclassical anatomical knowledge in the Islamic world of his era and he added EasternandWestern-originated figures to his book to support/strengthen his statements.Or ʿItāqī work Tasrīḥ al-Abdān originally contained no illustrations. However, later,scribes/copiers added Eastern- and Western-originated anatomical figures to the bookto support/strengthen statements at different times.