Bir medcezir manzarası: Türkiye'de laiklik (1928-1948)

Özet

Bu makale, Türkiye Cumhuriyeti'nin kurulma aşaması ile başlayan Laiklik fikriyatının, 1937 yılında son şeklini alan Laiklik Devrimi'ne dönüşmesi ve Atatürk'ün vefatı sonrası algılanışı üzerinde durmaktadır. Nitekim bu algılanışta içsel olarak çok partili hayata geçişin, dışsal olarak ise Soğuk Savaş ortamının büyük etkisi olduğu görülmektedir. Bu iki ana etken ekseninde, henüz on yıl kadar yetersiz bir zamanın geçmesine rağmen, devrimlerin yerleştiği iyimserliği gösterilmiştir. Özellikle 194O'lı yıllarda Laiklik, 1928-1938 yılları ile kıyasladığımızda, seçim-iktidar sorunu, dış gelişmeler-ekonomik buhran gibi temel etkenlerin aktarımıyla durağanlaşmış, hatta gerilemiştir. Çağdaşlaşma amacının en önemli dayanağı olan Laiklik devrimi, ulusal gereklerin doğurduğu anlayıştan, evrensel anlayışa yönelerek iç dinamiklerini yitirmiş, pasifleşmiştir'. Mustafa Kemal Atatürk'ün deyimi ile "Türk milleti ve bir de milletler tarihinin bin bir facia ve ızdırap kaydeden yapraklarından çıkardığımız netice"lerle yapılan Türk Devrimleri, özellikle Laiklik, Atatürk'ün ölümünden kısa bir süre sonra tahrip edilmeye başlanmış; ardından siyasi arena "Din Oyunu Aktörleri"ne açılmıştır.

Abstract

This article focuses on the process in which the idea of Secularism that started with the foundation of the Republic of Turkey turned into the Secularism reform in 1937 and how it was perceived after the death of Atatürk. As a matter of fact, it can be seen that this perception was effected domestically by the commencing of the multi-party system while internationally by the Cold War environment. Under the scope of these two main factors, it was optimistically believed that the reforms were settled event though only an insufficient time of ten years have passed. Especially in the 40's, when compared to the period between 1928-1938, secularism entered into a stationary state, even receded, with the effect of basic factors such as international events and economical crisis. Secularism reform, which was the most important basis of the goal to become modern, lost its internal dynamics and became passive by heading towards a universal approach instead of an approach that is necessitated by local requirements. Turkish reforms, especially secularism, "which were created by the Turkish nation and as a result of the conclusions we have reached during our catastrophic and painful journey in the history of nations", as Atatürk puts it, started to be destructed after the death of Atatürk and then became the stage of the "Actors of the Religion Play" in the middle of the political scene.