DARÜLFÜNUN’DAN İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ’NE FELSEFE ÖĞRENİMİNİN YAPILANDIRILMASI

Özet

Türkiye, 18.yy.’dan günümüze kadar süregelen çağı yakalama, aydınlanma, çağdaşuygarlık düzeyinin üzerine çıkma sürecinde; dünya görüşünü, devlet şeklini, tümkurumlarını ve dolayısıyla eğitim sistemini de değiştirmiştir. Filozoflarınındüşünceleri ve çalışmaları sonucu aydınlanan, aklı merkeze alan ve büyük adımlaratarak ilerleyen Batı karşısında Osmanlı Devleti, Lale Devri’nden itibaren“padişah-saray” olarak, gelişen Avrupa’dan haberdar olmuştur; ancak“mutaassıp” bürokrasi, medrese ve yeniçeri ocağı direnişiyle karşılaşılmıştır. Batıtaklit edilerek durum toparlanmaya çalışılmış, ama yüzyılların geri kalmışlığı,kitlelerce özümsenmeyen yenilikler ile giderilememiştir. Osmanlı İmparatorluğu’nunçöküşünde birçok sebep gösterilebileceği gibi içlerinden belki de en önemlisi eğitimve öğretim sisteminin çok yetersiz ve çağ dışı olmasıdır. Batı’nın ilerlemesinde kilitrol oynayan kişiler filozoflar, düşünürlerdir. Batı, Antik Çağ’dan itibaren birçokfilozof yetiştirmiştir. Bu filozoflar toplumu aydınlatma, aklı özgürleştirme ve idealdevleti oluşturma görevlerini üstlenmiştir. Oysaki Osmanlı Devleti’nde filozof biryana felsefe eğitimi bile yok denecek düzeyde kalmıştır. Belli bir program yahut derskitabı mevcut değildir. Bu makalede, Osmanlı Dönemi’nde felsefe öğrenimininkurumsallaşma çabaları, etkisinde kalınan fikirsel akımlar, Darülfünun’un kurulmaçabaları ve felsefe öğreniminin geçirdiği aşamalar ile Cumhuriyet Dönemi’ndeİstanbul Üniversitesi’ne evrilen Darülfünun’da yapılan reform, anlatılan dersler,derslere giren hocaların nitelikleri, ders kitapları ve müfredatları incelenmiştir.

Abstract

Turkey has changed the world view, structure and form of the state, all governmental institutions, and accordingly the education system, in the process of catching up with the times, enlightenment and rising above the level of contemporary civilization from the 18th century to the present day. West, has developed as a result of philosophers' thoughts and studies and Western civilization has made great strides with the dominance of positivist thinking. “The sultans and the palace” of the Ottoman Empire became aware of the development of the West from Tulip Period. However, there has been encountered resistance from the bigoted bureaucracy, the madrasa and the janissary. The Western attempted to recover the situation, but the backwardness of centuries has not been remedied by reforms that have not been massively absorbed. There are many reasons for the collapse of the Ottoman Empire; may be the most important of these is the insufficient and expired education and training system. Those who play a key role in the progress of the West are philosophers, thinkers. Many philosophers have emerged from the Ancient Age in the West. These philosophers have undertaken the task of ensuring the enlightenment of the society, the emancipation of the mind, and the structuring of the ideal state. However, there is no any philosopher in the Ottoman State and philosophy education is extremely inadequate. There was no specific curriculum or course book. In this article, the attempts of institutionalization of philosophy education in the Ottoman era, the influenced ideas, the establishment of Darülfünun, the stages of philosophy education, the transformation of Darülfunun into Istanbul University during the Republican period, the reforms, qualifications of the philosophy teachers, textbooks and curricula were examined.