LATİN ALFABESİNİN KABULÜ SONRASI DİYARBAKIR’DA AÇILAN MİLLET MEKTEPLERİ

NATIONAL SCHOOLS FOUNDED IN DİYARBAKIR FOLLOWING THE ADOPTION OF THE LATIN SCRIPT

Özet

Cumhuriyet’in ilan edilmesiyle, Türk toplumunun siyasi, sosyal, hukuki ve ekonomik yapısını değiştirecek inkılâp hareketleri içerisine girilmiş, bu inkılâp hareketleri içerisine dil ve kültür alanı da dâhil edilmiş ve bu kapsamda, 1 Kasım 1928 tarihinde 1353 sayılı "Yeni Türk Harflerinin Kabul ve Tatbiki Hakkında Kanun” ile Latin Alfabesine geçilmiştir. Latin Alfabesinin, Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde kanunlaşmasının ardından yeni harflerin öğretilmesi konusunda resmi çalışmalar yoğunlaşmakla birlikte aynı zamanda kurumsallaşmıştır. Kurumsal çalışmaların önemli adımlarından biri söz geçmişi de Bakanlar Kurulu’nun 11 Kasım 1928 tarihinde kabul ettiği “Millet Mektepleri Teşkilatı Talimatnamesi” ile Millet Mekteplerinin kurulmuş olmasıdır. 52 maddeden oluşan Millet Mektepleri Teşkilatı Talimatnamesi 24 Kasım 1928 tarihinde Resmi Gazete’de yayınlanarak yürürlüğe girmiştir. Latin harflerinin halka öğretilmesi ve okuma yazma bilmeyenlerin okur-yazar olmaları için kurulan Millet Mektepleri, bütün ülkede olduğu gibi Diyarbakır’da da açılmıştır. Üç bölümden oluşan makalenin ilk bölümde yeni Türk harflerinin kabulü ve sonrasında yaşanan gelişmeler ana hatlarıyla gözden geçirilmiştir. Makalenin ikinci bölümde Millet Mekteplerinin kurulması ve teşkilatlanması için yapılan faaliyetler yer almaktadır. Üçüncü bölümde ise 1929-1935 yılları arasında Diyarbakır şehir merkezinde ve köylerde açılan Millet Mekteplerinde yapılan eğitim ile uygulamalarda elde edilen sonuçlar tespit edilmiştir.

Abstract

Following the proclamation of the Republic of Turkey, many reforms were initiated in Turkish politics, society, law, and economy. Reforms also targeted language and culture. On 1 November 1928, the Law no. 1353 on the Adoption and Implementation of the New Turkish Alphabet was adopted, transitioning Turkey to the Latin script. Following the adoption of the Latin script by the Grand National Assembly of Turkey, intense efforts were carried out to teach the public the new alphabet, with these activities becoming institutionalized simultaneously. One of the most important institutional actions was the establishment of the national schools by virtue of the Regulation on the Organization of National Schools adopted by the Council of Ministers on 11 November 1928. Consisting 52 articles, the Regulation on the Organization of National Schools entered into force following its publication in the Official Gazette. Aiming to teach the public the Latin script and render the illiterate citizens literate, national schools were founded in Diyarbakır as well as all over the country. The first of the three sections of this article outlines the adoption of the new Turkish alphabet and the developments thereafter. The second section focuses on the foundation and organization of the national schools. The third specifies the results garnered through the education provided and the activities carried out in the national schools founded in the city centre and villages of the province of Diyarbakır from 1929 to 1935.