TÜRK - YUNAN NÜFUS MÜBADELESİ SIRASINDA TİFÜS

Özet

Savaş ve göç dönemlerinde yaygın olarak görülen bulaşıcı hastalıklar, Türk - Yunan Nüfus Mübadelesi’nde de kendini göstermiştir. Mübadele işlerini yürütmek için Mübadele, İmar ve İskân Vekâleti adını taşıyan geniş kadrolu bir vekâlet kurulmuş, yeni kurulan Türkiye Cumhuriyeti’nin sağlık altyapısının yetersizliği nedeniyle sağlık işlerinde Kızılay’ın da yardımına başvurulmuştur. Mübadele, İmar ve İskân Vekâleti ile Kızılay arasında yapılan çalışma programı ile mübadillerin sağlık kontrolleri büyük oranda Kızılay’a devredilmiştir. Yunanistan’daki bindirme iskelelerinde ve Türkiye’deki indirme iskelelerinde mübadillerin sağlık kontrollerini yapacak sağlık heyetleri görevlendirilmiş, yeteri kadar doktor, hemşire ve hastabakıcının bulunduğu hastane ve dispanserler açılmıştır. Mübadiller arasında görülen bulaşıcı hastalıklardan biri de henüz koruyucu bir aşının ve tedavi amaçlı kullanılan etkili bir ilacın bulunamadığı tifüs hastalığı olmuştur. Tifüs hastalığının bitler vasıtasıyla bulaştığı bilindiğinden mübadillerin kişisel temizliğine ve bit kontrollerine son derece dikkat edilmiştir. İskân bölgelerine götürülmeden evvel çeşitli bölgelerdeki karantina noktalarında tutulan mübadillerin buralardaki hamamlarda yıkanmaları sağlanmış, eşyaları etüv makinesinden geçirilerek dezenfekte edilmiştir. Alınan tüm önlemlere rağmen tifüs hastalığının önüne geçilememiş, özellikle Orta Karadeniz ve İç Anadolu bölgelerinde tifüs vakalarına rastlanmıştır. Bu çalışmada, mübadele yıllarında görülen tifüs vakaları Türkiye Kızılay Derneği Arşivi ve Devlet Arşivleri Başkanlığı Cumhuriyet Arşivi belgelerinden yararlanılarak tespit edilmiş, hastalığın tüm ülkeyi etkileyen bir salgına dönüşmemesi için alınan tedbirler incelenerek sonuçları değerlendirilmiştir.

Abstract

Infectious diseases, which are common during the war and migration periods, also appeared during the Turkish - Greek Population Exchange. To carry out exchange works, a Ministry including a large staff named as Exchange, Reconstruction and Settlement was established and, due to insufficient health infrastructure of newly established Turkish Republic, it was also required the help of Red Crescent for health affairs. In accordance with the work program between the Exchange, Reconstruction and Settlement Ministry and the Red Crescent, the health checks of the exchanges have been largely transferred to the Red Crescent. There were appointed boards for health checking of emigrants at embarking piers in Greece and unshipping piers in Turkey, and hospitals and dispensaries were opened with enough doctors and nurses. One of the infectious diseases observed between emigrants was typhus which had no protective vaccine and no effective drug used for therapeutic purposes, yet. Since typhus disease was known to be transmitted through lice, great attention was paid to personal hygiene and lice controls of the emigrants. Emigrants who were kept in quarantine points in various regions before being taken to settlement areas were washed in the baths in these areas and their items were disinfected by disinfector machine. Despite all the measures taken, typhus disease could not be prevented and typhus casesappeared especially in the Central Black Sea and Central Anatolia regions. In this study, typhus cases which were seen in the these years is identified by utilizing the documents in Turkish Red Crescent Archive and Directorate of State Archives Republican Archives, and the measures which were taken to prevent the disease from turning into an epidemic affecting the whole country is examined and results is evaluated.