BAŞVEKİL İSMET PAŞA’NIN “SOVYETLERLE İŞ BİRLİĞİNE EVET, KOMÜNİZME HAYIR” SEYAHATİ VE NETİCELERİ (26 NİSAN-9 MAYIS 1932)

THE TRAVEL OF THE PRIME MINISTER ISMET PASHA WITHIN THE PRINCIPLE OF “YES TO COOPERATION WITH THE SOVIETS, NO TO COMMUNISM” AND ITS RESULTS (26 APRIL-9 MAY 1932)

Özet

Millî Mücadele döneminde temelleri atılan Türk-Sovyet dostluğu yapılan antlaşmalar ve karşılıklı ziyaretlerle giderek güçlenmiştir. 1930 yılından itibaren Türkiye’nin Batı’yla münasebetlerini düzeltmek hususundaki faaliyetleri, Sovyet Rusya’da endişe yaratmaya başlamıştır. Nitekim Uzakdoğu’da Japonya ile gerginlik yaşayan, her an Batılı devletler tarafından saldırıya uğrayacağı endişesi taşıyan Sovyet Rusya, böyle bir dönemde yakın ilişkiler içerisinde olduğu Türkiye’yi kaybetmek niyetinde değildir. Bu yüzden Hariciye Komiseri Litvinov, Türk-Sovyet dostluğunu güçlendirmek ve Türkiye’nin Sovyet Rusya’dan yana politika gütmesine tesir etmek amacıyla İsmet Paşa’yı ülkesine davet etmiştir. Yapılan daveti kabul eden İsmet Paşa kalabalık bir heyetle Sovyet Rusya’ya gitmiştir. İki ülke arasında Sovyet topraklarında ilk kez üst düzeyde yüz yüze görüşmeler yapılmıştır. Bu dönemde Türkiye’nin politikası “Sovyetlerle iş birliğine evet, Komünizme hayır” olmuştur. Buna karşın Sovyet Rusya’nın ise Türkiye’ye ekonomik, teknolojik ve askeri üstünlüğünü gösterip Batıya ihtiyacı olmadığını hissettirmek ve en büyük müttefiki konumundaki kendi yanında tutmak yönündedir. Söz konusu seyahat siyasi, ticari ve iktisadi alanlarda önemli faydalar sağlaması yanında, iki ülkenin birbirlerine karşı duydukları güvenin artması ve ilişkilerin pekiştirilmesine de tesir etmiştir. Çalışmanın amacı, Cumhuriyet’in ilk yıllarında iki ülke arasındaki ilişkileri 1932 senesinde gerçekleşen resmi seyahat bağlamında incelemektir. Bu bağlamda makalede yaklaşık iki hafta süren seyahat ve sonuçları değerlendirilmiştir. Çalışmada başta Türk basını olmak üzere Rusya Devlet Sosyo-Politik Tarih Arşivi ve Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Cumhuriyet Arşivi’nden istifade edilmiştir.

Abstract

The Turkish-Soviet friendship, the foundations of which were laid during the National Struggle period, gradually strengthened with the treaties and mutual visits. Since 1930, activities in Turkey's relations with the West to fix the issue, the Soviets began to cause concern in Russia. Indeed, living in tension with Japan in the Far East, and at every moment fearing of being attacked by Western states with Soviet Russia, Turkey does not intend to lose such a close relationship at that period. For this reason, Foreign Affairs Commissioner Litvinov invited Ismet Pasha in his country in order to strengthen Turkish-Soviet friendship and to influence Turkish policy in favor of Russia. Accepting the invitation, İsmet Pasha went to Soviet Russia with a large delegation. It was the first high-level face-to-face meeting between two countries in Soviet territory. Turkey's policy at the time was: "Yes to cooperation with the Soviet Union, no to communism". However, Soviet Russia's policy was to show Turkey its supremacy economically, technologically and militarily, so that they do not need the West and to keep Turkey as its greatest ally. This visit not only provided significant benefits in political, commercial and economic fields, between two countries but also increased the confidence of the two countries towards each other and strengthened the relations. The aim of the study is to examine the relations between two countries in the early years of the Republic Period in the context of official visit in 1932. In this context, about two weeks of trip and its results were evaluated in the article. Turkish press, Russian State Archive of Socio-Political History, Archives of the Republic of Turkey and Presidential State Archives have been used in this study.