BİRİNCİ SANAYİ PLANI KAPSAMINDA KURULAN SÜMERBANK DOKUMA FABRİKALARINDA BESLENME, GİYİM, KREŞ VE OKUL OLANAKLARI (1935-1950)

NUTRITION, CLOTHING, KINDERGARTEN AND SCHOOL FACILITIES PROVIDED BY SÜMERBANK TEXTILE FACTORIES FOUNDED ACCORDING TO THE FIRST FIVE YEAR PLAN MADE BY THE TURKISH REPUBLIC (1935-1950)

Özet

Devletçilik ilkesi kapsamında, 3 Haziran 1933’te kurulan Sümerbank, BBYSP’yle(Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı) belirlenen yatırımları yaşama geçirme göreviniüstlenmiştir. Türkiye’nin öncelikli ihtiyaçlarının yer aldığı bu planda dokumasektörüne özel bir önem verilmiştir. Sümerbank’ın kısa sürede ülkenin çeşitlibölgelerinde kurduğu ve “kombina” adıyla anılan fabrikalar, ülkenin sanayialtyapısında çok önemli bir yer edinmiştir. Fabrikalar ayrıca ülke sanayiiniilgilendiren daimi işçilik ve işçi devri gibi ciddi sorunların çözümünde büyük roloynamıştır. Bu bağlamda, hem işçinin temel ihtiyaçlarını karşılayabilmek hem deişçinin işine bağlılığını sağlayabilmek için fabrikalarda sosyal altyapılar kurulmuş;beslenme, giyim, kreş ve okul olanaklarının da içinde bulunduğu sosyaluygulamalara yer verilmiştir. Fabrikaların çalışanlarına sağladıkları olanaklar vetemel ihtiyaçlarına ilişkin yardımlar, özellikle İkinci Dünya Savaşı’nın kıtlıkdüzeyine varan koşullarında büyük bir anlam kazanmıştır. Bu politika, işçilerinişyerine bağlılığını sağlamada uzun vadede etkili olduğu gibi çalışma yaşamındaemek değeri ve işçi refahı açısından da olumlu birer örnek oluşturmuştur. Böylecefabrikalar yalnızca ekonomik ve ticari faaliyet yürüten bir işletme olmakla kalmamış, aynı zamanda işçilerin ve kurulmuş olduğu bölgedeki halkın sosyalleşmesinisağlayan birer sosyal kurum olarak öne çıkmıştır.

Abstract

Having been founded on 3 June, 1933, Sümerbank undertook the mission of realizing the investments designated with the First Five Year Plan according to the principle of statism of the Turkish Republic. This plan which contained the principal needs of Turkey attached special importance to the weaving industry. The factories which were referred to as “complex”s, acquired an important place in the infrastructure of the country’s industry. These factories played an important role in solving serious problems like permanent employment and labour turnover, which had direct impact on the country’s industry. In this context, in order to satisfy the basic needs of the workers and to ensure the workers’ attachment to their work, a social infrastructure was built and social practices which included facilities such as kindergartens and schools; nutrition and clothing were put to use within the premises of the factories. These facilities provided by the factories securing the basic needs of the employees acquired great significance especially under the dire conditions of the Second World War. This policy not only ensured the employees’ long term attachment to their workplace but also provided positive models of worker welfare. Thus, these factories were not only economic and commercial businesses but they also became social institutions which made it possible for the employees and the local people to socialize.