OSMANLI DEVLETİ'NDE ALEVÎ SÖZCÜĞÜNÜN KULLANIMINA DAİR BAZI DEĞERLENDİRMELER

Özet

Hz. Ali'nin soyundan gelenler için kullanılan Alevî ismi hilafet mücadelesi sırasında Hz. Ali taraftarları için kullanılmıştır. Zamanla Hz. Ali soyu ile hiçbir ilgisi olamayan, fakat hareketlerine nüfuz ve yaygınlık kazandırmak isteyen gruplar da kendileri için Alevî nisbesini kullanmışlardır. Hz. Ali'ye bağlılığı ile bilinen Anadolu Alevîleri de bu cümledendir. Osmanlı döneminde Kızılbaş ismiyle maruf bu grupların kelimenin asi dinsiz gibi küçültücü bir anlam taşıması nedeniyle XIX. yüzyıldan itibaren Kızılbaş ismini terk ederek Alevî ismini kullanmaya başladıkları kabul edilmektedir. Fakat onların Hz. Ali ile ilgili inançlara sahip olmasından dolayı, her ne kadar yaygın olmasa da, XV. ve XVI. yüzyıllardan itibaren kendileri için Alevî ismini kullandıkları arşiv kayıtlarından anlaşılmaktadır. Bu çalışmada tahrir,mühimme ve vakfi ye defterlerinde tespitedilen Alevî sözcüğünden hareketle onlarınkendilerini çok erken bir tarihten itibarenAlevî olarak tanımladıklarına dair bazı tespitve değerlendirmeler yapılmıştır.

Abstract

The name Alewite which means the people who are decended from Ali has been used to describe Ali supporters during the caliphate struggles. In time, some groups who has no relationship with Ali named themselves as Alawite to gain their movements legitimacy, prestige and pervasion. Anatolian Alawites who are known for their adherence to Ali are from those groups. It is accepted that those groups named themselves as Alawite instead of Qizilbas starting from XIXth century because the name Qizilbas contained pejorative sub-meanings like profane and rebellious. But it is understood from some archival sources that they named themselves as Alawite, for their beliefs connected to Ali, back to XVth and XVIth centuries even if it was not prevalent. In this study we tried to make some considerations and determinations about early usage of the name Alawite according to "tahrir", "muhimme" and "waqfi yye" registrations.