MECLİS-İ MEŞÂYİH VE SEYYİDLERİN TASAVVUF HAYATINDAKİ ETKİNLİĞİ

Özet

19. yüzyıl başlarından itibaren devlet tarafından tekke ve tarikatlara yönelik uygulama ve müdahaleler, Şeyhülislâmlık bünyesinde Meclis-i Meşâyih’in kurulmasıyla tamamen resmi bir hüviyet kazanmıştır. Meclis-i Meşâyih’in kurulması, tekke ve tarikatlar üzerindeki merkezileşme ve modernleşme teşebbüslerinin en sistemli denetim mekanizmasını oluşturur. Bu meclis, tekke şeyhleri ve tarikat mensuplarının kılık kıyafeti, hal ve hareketleri ile tekkelerde yapılacak zikirlere kadar her şeyi denetleyerek, onların tasavvuf âdab ve erkânınayakışmayacak tavırlar sergilemelerine de engel olmuştur. Devletin birçok resmi kurumunda görev alan Hz. Peygamber’in nesline mensup seyyidlerin zâviye inşa etmeleri, tekke vezâviyelerde vazifelendirilmeleri, tekkelere maddi destek sağlamak amacıyla vakıflar tesis etmeleri, başta tasavvuf ve bağlı oldukları tarikatlarla ilgili olmak üzere eserler telif etmeleri, tarikat silsilesini devam ettirecek hilafet icazetnâmesi vermeleri ve tekkelerin denetim ve kontrolünde aktif olarak görevlendirilmeleri aslında seyyidlerin toplumun her kesiminde olduğu gibi tasavvuf hayatında da etkin olduklarını göstermektedir. Makalemizde “Osmanlı Devleti’nde Tekkelerin Denetim Mekanizması: Meclis-i Meşâyih,” “Hz. Peygamber’in Nesline Mensup Seyyidlerin Tasavvuf Hayatındaki Etkinliği,” “19. yüzyılda Mutasavvıf Seyyid Ulemânın İlmî ve Kültürel Çalışmaları ve İctimaî Hayattaki Etkinliği” ve “Hz. PeygamberSoyuna Mensup Meclis-i Meşâyih Azası ve Nasûhi Dergâhı Şeyhi Seyyid Ahmet Kerâmeddin Efendi’nin Biyografisi” başlıkları Meşîhat Arşivi’ndeki Meclis-i Meşâyih Defterleri, şeyhlere ait tercüme-i hâl dosyaları, tekke, dergâh ve zâviyelerle ilgili arşiv belgeleri ekseninde ayrıntılı olarak izah edilecektir. Böylelikle Meclis-i Meşâyih’in tarihi serüveni, işlevleri ve seyyidlerin Osmanlı tasavvuf hayatındaki yeri ve fonksiyonları hakkında önemli bilgiler sunulacaktır.

Abstract

The practices and interventions carried ot by the state towards the lodge and sects since the beginnings of 19th century has gained a purely formal identity with the establisment of Meclis-i Meşâyih within the scope of Shaykh al-İslam. Establishment of Meclis-i Meşâyih constitutes the most systematic control mechanism of attempts to centralize and modernize the lodge and sects. This council prevented the lodge sheikhs and member of the sect from exhibiting attitudes that did not suit to morals and way of sufism by controling everything up to their appearance, attitudes and dhirks in the lodges. The fact that the seyyids, who are the descendants of the Prophet and worken in many governmental instutitions, built zawiyas, serve in lodges and zawiyas, establish foundations to provide financial, give idjazet-name of caliphate that continues the order of sect, and employed actively in the supervision and control of the dervish lodges show that seyyids were effective in sufism as in all segments of society. In this article, “The Control Mechanisms of Lodges in Ottoman: Meclis-i Meşâyih,” “The Effectiveness of Seyyids, the Decentants of the Prophet, in Sufi Life”, “Scientific and Cultural Works and The Effectiveness of Sufi Seyyid Ulemas in 19th Century” and “the Biography of Seyyid Ahmet Kerâmeddin Efendi, Member of Meclis-i Meşâyih as a Descendant of the Prophet and Sheikh of Nasûhi Lodge” titles will be explained within the scope of Meclis-i Meşâyih Registers in the Archive of Meşîhat, biography of sheikhs, archive documents about lodges, dervish convents and zawiyas. Thus, important informations about historical adventures and functions of Meclis-i Meşâyih and the place and functions of seyyids in Ottoman sufi life.