EBÛ HANÎFE VE GAZZÂLÎ’DE KÜLLÎ FIKIH VİZYONU

Özet

Allah’ın varlığı ve birliği (tevhîd) ilkesi üzerine inşâ edilen İslam hakikat anlayışı varlığın mutlak Bir ile olan ilişkisini görmek ve cümle varlığı mutlak Bir’e ircâedebilmek için gerekli bakış ve tasavvurlar sunar. Bu ilkenin doğal neticesi olarakbilgide birlik ideali de bilgiyi nihâî anlamda tek bir gâyeye odaklar. Bu gâye öncekendilik bilgisi anlamında “ma’rifetü’n-nefs” ve bu bilgi aracılığı ile elde edilecek olan“ma’rifetullah” bilgisidir. Nübüvvet asrındaki aslî-küllî kullanımı itibariyle bütüncüldin bilgisini temsil eden “fıkıh” bu tasavvurun kavramsal ifadesi olarak anlaşılmıştır. Sonraki asırlarda insan için bilmeye konu olan mesâilin ayrıştırılarak farklı ilimdallarının hususi araştırma alanlarına dönüşmesinden sonra zuhûr eden bilgide bütünlüğün kaybı problemi hicri birinci asırdan itibaren islâm mütefekkirlerini meşguletmiştir. Mezkûr problemin çözümüne yönelik teklifler arasında Ebû Hanîfe’nin küllîfıkıh tasavvuru ve onunla aynı vizyonu paylaşan Gazzâlî’nin getirdiği açılımlar Müslüman tefekkürü derinden etkilemiştir. Bu çalışmada bilgide bütünlük sorunu fıkhınaslî-küllî anlamına ircâ problemi özelinde Ebû Hanîfe ve onun küllî fıkıh tasavvurunusistemli ve tutarlı bir söyleme kavuşturan fakîh olarak takdim edilen Gazzâlî üzerinden ele alınmıştır.

Abstract

The understanding of the truth of Islam, built on the principle of the existence and unity of Allah, offers the necessary perspectives and realization to see the relationship of existence with the absolute One and to be able to convene the whole existence to the absolute One. As a natural result of this principle, the ideal of unity in knowledge also focuses knowledge on a single goal in the ultimate sense. This purpose is firstly “ma’rifetu’n-nafs” in the sense of self-knowledge and “ma’rifatullah” knowledge to be obtained through this knowledge. Fiqh, which represents the holistic knowledge of religion in the age of prophecy, is understood as the conceptual expression of this vision. The problem of loss of integrity in knowledge, which emerged after the separation of the issues (مسائل (and transformed into the research interests of different branches of science, has occupied Islamic thinkers since the first century. Among the proposals for the solution of the aforesaid problem, Abu Hanifa’s holistic view of fiqh and the initiatives brought by Ghazali who shared the same vision with him affected deeply Muslim thought. In this study, the problem of integrity in knowledge is discussed -in particularly turning to the problem of ircâ from the original-universal meaning of fiqh- via Abu Hanifa and Ghazali, who is presented as a faqih, who brings his universal envisagement of fiqh into a systematic and coherent discourse.