Batı Anadolu’da Genişleme Alanı Tipi Jeotermal Ortamın Varlığına Dair Yapısal Veriler: Afyon-Akşehir Grabeni’nden Örnek Bir Çalışma

Structural Evidence For Extensional Domain-Type Geothermal Play In Western Anatolia: A Case Study From Afyon-Akşehir Graben

Özet

Akşehir-Simav Fay Sistemi’nin güneydoğu bölümünü temsil eden Afyon-Akşehir Grabeni (AAG), Batı Anadolu’daki aktif çöküntü alanlarından birisidir. KB-GD uzanımı AAG’nin batı bölümü Erkmen, Gecek, Gazlıgöl gibi diri normal faylar ile kontrol edilmektedir. 130° C’ye varan rezervuar su sıcaklıkları ile bu bölgedeki en önemli jeotermal sahalar olan Ömer-Gecek ve Gazlıgöl Jeotermal sahaları sırasıyla Gecek ve Erkmen Fayları ile Gazlıgöl ve Yarımca faylarının kesişim alanlarında yer almaktadır. Bölgede yüzlek veren jeolojik birimler, birbirlerinden uyumsuzlukla ayrılan Afyon Metamorfik Zonu’na ait Mesozoyik kayaçlar (rezervuar birim), Miyosen yaşlı volkano-sedimanter ve volkanik birimler (örtü birimi) ile Kuvaterner yaşlı alüvyal-flüvyal ve travertenlerden oluşan modern havza dolgularından oluşmaktadır. Bu çalışma, yukarıda bahsedilen jeotermal sahaların ortam tipini, jeolojik haritalama ve yapısal jeoloji gibi saha çalışmalarını içeren metodlar kullanılarak tanımlamayı amaçlamaktadır. Havzayı sınırlayan fay düzlemleri üzerinde yapılan paleostres analizleri ve faylar üzerinde ölçülen güncel açılma çatlakları, AAG’nin Pliyo-Kuvaterner’den beri, D-B ve KD-GB’dan KB-GD yönüne kadar değişiklik gösteren çok yönlü genişlemeli tektonizma etkisinde şekillendiğine işaret etmektedir. Genişleme tipi, AAG’nin KB-GD uzanımlı ana graben fayı ile bu faya yüksek açılı uzanan çapraz fayların bağlantıları ile ilişkilidir. Arazi bazlı çalışmalar, AAG içerisindeki jeotermal sahaların yüzeye gelmiş aktif volkanizma olmaksızın diri fayların kesişim noktalarında gelişen genişleme alanı tipi jeotermal ortamlara işaret ettiğini göstermektedir.

Abstract

Afyon-Akşehir Graben (AAG) which consists of the southeastern part of Akşehir-Simav Fault System(ASFS) is one of the active depression areas in Western Anatolia. The western sector of the NW-SEtrendingAAG is controlled by many active normal fault segments, namely Erkmen, Gecek, and GazlıgölFaults. Two main geothermal fields namely, Ömer-Gecek and Gazlıgöl contain reservoirs of fluid withtemperatures up to 130° C, are located on the junction points of Gecek-Erkmen faults and Gazlıgöl-Yarımca faults, respectively. The area contains three unconformity bounded geological units; Mesozoicrocks of the Afyon Metamorphic Zone (reservoir unit), Miocene volcano-sedimentary succession (coverunit), including several sedimentary and volcanic units and Quaternary modern basin-fills of alluvial,fluvial and travertine deposits. This study involves use of geological mapping and structural geologymethods to identify play type of geothermal fields mentioned above. Paleostress inversion analysisbased on basin-bounding active faults and active extensional cracks along the travertine deposits showsthat the AAG has been deformed under the control of multidirectional extension, with E-W and NE-SWto NW-SE orientations since Plio-Quaternary time. These types of extension are directly related withthe linkage of cross faults that oriented at high-angle to the strike of NW-SE-trending major breakawayfault of AAG. Field-based studies also reveals that geothermal fields in AAG develops on the interactionsof these active faults on the extensional domain type geothermal play without active volcanism comingto the surface.