Antalya Yakınlarında Evdir ve Kırkgöz Hanlarında Boyama Bezeme ve Sıva 13. Yüzyıl Selçuklu Devleti Binalarının Özgün Görünüşleri Üzerine Önermeler

Abstract

Bu makale 13- yüzyıla ait Anadolu Selçuklu hanları ve diğer devlet yapılarının alçı ve boyama bezemesi hakkında olup Antalya yakınlarındaki Evdir ve Kırkgöz hanlarının boyama bezeme örnekleri burada ilk kez yayınlanmaktadır. Ayrıca bu ve diğer Selçuklu Devleti yapılarının asıl görünüşleri hakkında bu bulgulardan ve ilgili malzemeden elde edilen çıkarsama ve yorumlar da belirtilecektir. Bu boyama bezemeli devlet yapılarının duvarları üzerindeki desenlerin tipolojisi verileceği gibi, halen yerinde korunan bu 13. yüzyıl boyama bezemenin ve taçkapılar üzerine uygulanan in situ dolgu macunu izlerinin tam bilimsel analizi gereksinimi ortaya serilecektir.Makalenin ilk bölümünde Antalya yakınlarındaki Evdir ve Kırkgöz hanlarının taçkapılarındaki boyama bezemenin in situ izleri ve Kırkgöz Hanın iç ve dış duvarlarında görülen alçı bezeme izleri irdelenmektedir. Boyama bezeme örnekleri arasında şunlar görülüyor: restore edilmemiş bir Sultan Hanı olan Evdir Han ve taçkapısında taştan kaytan silme üzerinde ve de hemen yanındaki taçkapmm yan yüzünü çerçeveleyen oymanın iç düz yüzünde sarı renkli boyama bezeme; bu taçkapı üzerinde başka noktalarda korunan ve orijinalde üzeri boyanan, dolgu macunu izleri ve taçkapınm iç kısmına uygulanmış düzgün sıvanın in situ kalıntıları ile taçkapmm hemen sağındaki duvarın dış yüzeyi üzerindeki sıvaya uygulanan sarı aşıboyası boyama bezemenin kalıntıları, bu makale ile ilk kez yayınlanmaktadır. Taçkapınm iç yüzeyindeki sıvanın üzerine orijinalde 13. yüzyılda kalemişi ve hatta boyayla hüsnühat işlenmiş olmalıdır. Benzer şekilde Kırkgöz Hanın taçkapısında yine aynı dolgu macunu kalıntıları ve sütunçeler, başlıklar ve taçkapı cephesinin bitişik alanları üzerinde günümüze ulaşan kırmızı ve beyaz boyama bezeme izleri seçilmektedir. Hâlbuki 1990 yılından bir fotoğrafta bu taçkapınm yan tarafında boyayla yapılmış zikzak ve V motifli bir 13. yüzyıl Selçuklu deseni görülebiliyor ki, bu bezeme günümüze, ne yazık ki, tıpkı kitabe üzerindeki açık sarı boyama bezeme izleri gibi ulaşamamıştır. Kırkgöz Hanın dış ve iç duvarları üzerinde görülen alçı işinden günümüze ulaşan katmanlarla birlikte Selçuklu boyama bezemesinin yayımlanmamış bu örnekleri açıkça gösteriyor ki, 13. yüzyıl Anadolu Selçuklu kırsal alan hanlarının taçkapı ve dış duvarları boyanıyordu. Bu boyama bezeme veya alçı bezemenin söz konusu hanların 13. yüzyılın ilk yarısında tamamlanmasından sonraki bir dönemde eklendiğine dair bir kayıt, bilgi, sebep veya herhangi bir ipucu bilinmemektedir.