Perge'den Büstler Tacı Taşıyan İki Yeni Portre Baş

Abstract

2005 yılında Perge’nin ana arterlerinden kuzey-güney doğrultulu Sütunlu Cadde’den biri erkek, diğeri kadın olmak üzere iki portre baş açığa çıkarılmıştır. Eserlerin buluntu yeri, Sütunlu Cadde’nin genişleyerek meydan görünümü aldığı kesimde, batıdaki ön galerinin kuzey girişi yakınına rastlamaktadır. Erkek başı (Antalya Müzesi, env. 2005.82A) uzunca yüz, alçak alın, güçlü kaş kemeri,iri gözler, düşük gözkapakları, kemerli burun ve dolgun dudaklara sahiptir. Alında, göz altlarında ve yanaklardaki çöküntüler ustalıkla biçimlendirilmiştir. Gözlerin ve ağzın yanı sıra, gür saçlarda ve kısa sakalda matkap kullanılmıştır. Ten perdahlanmıştır. Başın arkası,ense desteğini de içerisine alacak şekilde bir örtüyle kaplanmış ve yedi büst içeren bir taçla süslenmiştir. Büstlerdeki emperyal ikonografi, portrenin bir imparator kültü başrahibinibetimlediğine işaret etmektedir. Ten ile saç ve sakal dokuları arasındaki karşıtlığa dayanılarak Antoninuslar dönemi ile ilişkilendirilen baş, saç modelinde atölye/sanatçı geleneğinden kaynaklanan farklılıklar gösterir. Yüz kesiti, fizyonomi öğeleri ve yoğun ruh hali ise, Marcus Aurelius portrelerinin etkisini yansıtmaktadır. Eser, sıralanan benzerliklerin ve göz işçiliğinin yardımıyla Marcus Aurelius döneminin sonuna – Commodus döneminin başına, İ.S. 180 civarına tarihlenmelidir. Kadın başı (Antalya Müzesi, env. 2005.81A) yuvarlak yüzü, yüksek alnı, yay biçimli kaşları, iri ve sarkık gözleriyle dikkat çeker. Gözlere ait bazı ayrıntılar matkapla çalışılmıştır. Burun ile ağız çevresindeki torbalanma ve dolgun gerdan gerçekçilikle biçimlendirilmiştir. Dalgalı saçlar ortadan ayrılıp ensede toplanmış, başın arkası örtülmüştür. Saçların ve örtünün üzerinden geçen taçta beş büst sıralanır. Büstlerin tanrısal ya da emperyal niteliği ayırt edilememekle birlikte, Perge’de bulunmuş benzerleri dolayısıyla ikinci olasılık üzerinde durulabilir. Kadın başı, önceki eserle eş düzeyde bir ustalığın ürünü değildir. Saç modeli, Faustina Minor’un İ.S. 161 yılında ortaya çıkan portre tipine yaklaşır. Yüzün, kaşların ve gözlerin biçiminde de Perge buluntusuna benzerlikler içeren bu tip, posthumus eserlerde tekrarlanmıştır. Bu durum ve göz işçiliği, Perge portresini İ.S. 180 civarına atfeder. İki yeni buluntuyla, büstler tacı taşıyan önemli Pergelilere ait portrelerin sayısı dörde yükselmekte, Perge böylelikle Ephesos ve Aphrodisias’ın hemen ardından gelmektedir. Eserlerin İ.S. 180 civarına tarihlenmesi, buluntu yerlerinin yakınlığı, boyut, duruş ve insignia yönünden uyumları, orijinalde bir arada –belki Sütunlu Cadde’nin genişlemesiyle oluşan meydanda veya çevredeki kamusal bir yapı ya da alanda– konumlandıklarına işaret sayılabilir.