Meter Tymenaia İçin Adak

Abstract

Makalede, Halûk Perk Müzesi Koleksiyonu içinde M2033 envanter numarası ile yer alan bir adak yazıtı tanıtılmaktadır. 2007 yılında Müze’ye kazandırılmış olan söz konusu adağın buluntu yeri kayıtlara göre Muğla İli Fethiye İlçesi’dir. Adak yazıtında Aphia adında birisinin “Meter Tymenaia”ya adakta bulunduğu zikredilmektedir: İ.Ö. III. bin yıldan itibaren tapımı bilinen Suriye-Anadolu Kubabası ve Lydia Kuvavası gibi, Phyrgia Dağ Tanrıçası da (Matar Kubeleja), daha geç dönemlerde Kybele adıyla tapım görmüştür. Phrygia Tanrıçası’nın kültü Arkaik Çağ’dan itibaren yayılım göstermeye başlamış olup kült belgelerinde Tanrıça sık sık yerel epiklesis’le, örneğin Meter Oreia (“Dağ Tanrıçası”) olarak geçmektedir. Çalışmamızda incelediğimiz adak yazıtında da Ana Tanrıça’nın bir başka epiklesis’i söz konusudur: Burada geçen ΤΥΜΕΝΕΑΑ epiklesis’i, iotasismus’tan ötürü Τυμεναίᾳ{α} şeklinde düzeltilebilir. Τυμεναία epiklesis’inin farklı varyasyonlarından birini taşıyan Ana Tanrıça’nın tapımına ilişkin belgelerden biri Doğu Phrygia’daki Philomelium’dan (= Ilgın) bilinmektedir. Tanrıça’nın epiklesis’i burada Τυμενηνη şeklindedir. Bu epiklesis, Step. Byz. Eth. 640, 22’de Phrygia’daki bir dağ olarak zikredilen Τυμέναιον Dağı ile bağlantılı olmalıdır. Bir diğer belge ise Pisidia Antiokheia’sından (= Eyüpler, Yalvaç’ın batısı) Hellenistik Çağ’a tarihlenen bir adak heykelciği üzerindeki yazıttır: Bu yazıt Μητρὶ Τυμεμη|νῇ εὐχήν şeklinde olup; tanrıça burada polos’uyla iki arslan arasında otururken betimlenmiştir. Tanrıça’nın adının geçtiği üçüncü yazıt, Muğla İli Fethiye İlçesi’nde bulunmuş olan ve bu makalede incelenen adak yazıtıdır: Bilindiği üzere, Fethiye İlçesi Antikçağ’da Lykia toprakları içinde yer almaktaydı. Bu durumda, Ana Tanrıça’nın Lykia’da da böyle bir epiklesis aldığı ya da dışarıdan gelen bir göçmen tarafından tapınım gördüğü düşünülebilirdi. Ancak Mitchell 2005, 167 v.dd.’de yayımlanmış olan İ.Ö. 46 yılında Roma-Lykia arasında yapılmış bir ittifak anlaşmasına dair metnin 58. satırında, Lykia’da Lykialılara bırakılan yerler arasında Τυμημα adlı bir yerleşimden söz edilmektedir. Keza Step. Byz. Eth 640, 24; 641, 5’te de Lykia’da Tymena adında bir köyden bahsedilmektedir. Mitchell 2005, 225 v.d.; Mitchell 2006, 485 Tymena yerleşiminin, hem yukarıda sözü edilen ittifak yazıtındaki hem de Step. Byz. Eth 640, 24; 641, 5’teki ifadelerden dolayı, Oinoanda’nın güney, güney-batısında kalan Masa Dağı’nın, çok sayıda su kaynağı bulunan kuzey sınırlarına lokalize edilebileceğini söylemektedir. Eğer Mitchell’ın bu görüşü isabetli ise, makalede konu edilen Τυμεναία epiklesis’i, Lykia’daki bu toponym ile bağlantılı olabilir.