Kuzeydoğu Akdeniz Bölgesinde Yeni Bir Epipaleolitik Merkez: Direkli Mağarası, Kahramanmaraş

A new Epi-Paleolithic Site in the Northeast Mediterranean Region: Direkli Cave (Kahramanmaraş, Turkey)

Özet

Yabancı Öz Yok

Abstract

Yakın Doğu ve Kafkaslar arasında bir köprü görevi gören Anadolu Platosu, Afrika kökenli insanların yayılmasına da yardımcı olmuştur. 1900'lerin başlarından bugüne kadar geçen sürede Anadolu'da yapılan Prehistorya araştırmalarına genel olarak baktığımızda Alt Paleolitik ve Epipaleolitik arasında kültürel silsilelerin bulunduğu görülebilir. Genelde Alt Paleolitik kültürlere ait objeler yüzey bulguları arasında, Orta Paleolitik objeleri hem yüzeyde hem de mağara sedimantasyonlarında, Üst Paleolitik objeleri ise mağara sedimantasyonlarında ele geçmektedir. Paleolitik Çağ'ın sonu ile Neolitikleşme süreci arasındaki Epipaleolitik kültürlere, 1990'dan bu yana ulaşılmasına karşın belirsizlikler varlığını korumaktadır. En iyi bilinen sit Öküzini Mağarası'dır. Kazıları geniş çaplı sürdürülen ve buluntularıyla Epipaleolitik Dönemi tanımlayan Öküzini Mağarası, kendine özgü kültürel bir yapıyı işaret etmektedir. Anadolu ile Yakın Doğu arasında benzerlikler gösteren ikinci bir Epipaleolitik sit, Direkli Mağarası kazıları başlayıncaya kadar bilinmiyordu. Doğaldır ki, tıpatıp aynı kültürel yapıyı beklemek doğru değildir. Ancak, temel özellikler bakımından benzerlikler bulmak önemlidir. Direkli Mağarası buluntuları Yakın Doğu Epipaleolitik sitle-rinde, özellikle de erken Natufiya kültürlerinde görülen temel benzer özelliklere sahip gibi görünüyor. Radyokarbon tarihleme testleri henüz sonuçlandırılmadı ancak genel malzemeler, yontma taş aletler ve hayvan kemikleri arasındaki genel dağılımı, Younger Dryas ile tarihlenebilen bir kültürel evreyi işaret ediyor.Direkli Mağarası, Kahramanmaraş'ın 70 km kuzeybatısında, Höbek Dağı'nm eteğindeki kireçtaşı bir sırt üzerindedir. Kökten'in I960 yılındaki ön raporunda ilk kez Aurignacian olarak değerlendirilen mikrolitik bileşenli bir kültür tanımlanmıştır, fakat yakın zamandaki incelemeler burayı, Levant bölgesindeki litik buluntu grupları ile benzerliklerine dayanarak Epipaleolitik olarak yeniden tanımlamaya olanak vermiştir. Direkli Mağarası'ndaki kazılar 2007 yılında bu makalenin yazarı tarafından başlatılmıştır. Yeni kazıların sonuçlarına göre mağara, mikrolitik üreten avcı-toplayıcılar tarafından iskân edilmişti. Anadolu'da iyi bilinen tek Epipaleolitik iskân Antalya Öküzini Mağarası'nda olup Levant bölgesinin kuzey sınrı olan Toros yayının kuzeyi daha az tanınmaktadır. Bu bağlamda Direkli Mağarası, az bilinen bu döneme tarihlenen mikrolitçe zengin birikimleriyle öne çıkmaktadır. Arkeolojik malzemenin analizine göre Direkli Mağarası endüstrileri, Levant bölgesi Epipaleolitik mikrolitlerine, daha doğudaki Zarzian geleneğininkinden daha fazla benzemektedir. Bu husus özelikle yarımay biçimli aletler ve sırtlı dilgiciklerin varlığı, üçgenler, trapezoidler vs. yokluğu ile de desteklenmektedir.