Azize Thekla fildişi kabartmalı kevhası

Özet

Yabancı Öz Yok

Abstract

Azize Thekla fildişi kabartmalı plakası; Phrygia Bölgesi'nin batı ucunda yer alan Laodikeia ad Lycum antik kentinde Tapmak A kazılarında bulunmuştur. 7 yıldır yapılan kazı çalışmaları Laodikeia antik kentindeki yerleşimin Geç Kalkolitik Çağ'dan (İ.Ö. 3500), İ.S. 7. yy. başına kadar kesintisiz devam ettiğini ortaya koymuştur. Böylece antik kaynakların sözünü ettiği, Diospolis ve Rhoas olarak adlandırılan eski kutsal yerleşimin verileri Asopos Tepesi'nde elde edilmiştir.Laodikeia en gelişmiş zamanını İ.S. 1-5. yy. arasında yaşamıştır. İncil'de adı geçen Yedi Kilise'den birinin bu kentte yer alması nedeniyle, erken Bizans Dönemi'nde dini yönü ile ön plana çıkmıştır. Laodikeia'daki mevcut kiliseler, erken Bizans Dönemi (İ.S. 5-7. yy.) yapılarıdır. İ.S. 4. yy.'da ise daha çok yeni dine özgü şapeller inşa edilmiştir. Antik kentte devam eden kazı çalışmalarında ele geçen dinsel mimari unsurlar dışında unguentariumlar, ampullalar ve minyatür cam şişecikler de kentin bu dinsel niteliğini ortaya koymaktadır.Erken Hristiyanlık Dönemi'nde Anadolu'da yaşamış en önemli azizelerinden biri olan Thekla'nm yaşamı ile ilgili bilgiler Yunan, Latin, Arap, Ermeni ve Koptik dillerinde yazılmış metinlerle günümüze aktarılmıştır.Laodikeia'da bulunan ve fildişinden yapılan kabartmalı plakada Azize Thekla, belki de Seleukia'daki kutsal alanını simgeleyen sütunlu bir mimari cephe önünde, ayakta ve iki iri elini yukarı kaldırmış şekilde betimlenmiştir. Azize'nin her iki yanında cepheden ön kısımları gösterilen erkek ve dişi aslan betimleri, Antiockheia arenasında Azize'yi diğer vahşi hayvanlardan koruyan aslanları temsil etmektedir.Laodikeia kabartmalı plakası üzerinde betimlenen Azize Thekla'nın duruş tipi ve elbise kıvrımları tamamen Klasik Dönem yontu (özellikle İ.Ö. 4. yy.) sanatına benzemektedir. Bu yönüyle eser geç Antik Dönem'de, Klasistik etkiyi devam ettirmektedir.Tapmak A, Güneybatı Portikosu üzerinde ortaya çıkarılan eser, bu alanda yer alan ve İ.S. 4. yy. sonlarına tarihlenen Erken Bizans Şapeli ile ilişkilidir. Tapmak A'da Azize Thekla kabartmasıyla aynı kodda ele geçen unguentariumlar, ampullalar ve sikkeler eserin tarih-lendirilmesini, İ.S. 4. yy. sonu ile İ.S. 5. yy. sonu arasına koymaktadır. Bu tarihlemeye benzer ikonografik özelliklerde yapılan diğer fildişi kabartmalar da uyum sağlamaktadır.Hıristiyanlar için kutsal hac güzergahı içinde yer alan Laodikeia'da, Azize Thekla kabartmalı gibi dinsel konuların işlendiği plakaların bulunması çok doğaldır.