Claudius lykia'yı neden ilhak etti?

Abstract

Lykia’nın İ.S. 43 yılında Claudius tarafından ilhak edilmesi hakkında bilgi veren her iki antik kaynağımız da olayı bölgedeki iç huzursuzlukla ilintilendirir (Suet. Claud. 25.3:discordia; ve Dio 60.17.3: ‘στάσις’). Günümüz bilim adamlarının çoğu bu bilgiyi hiç sınamadan kabul etmiş ve uzun süredir Roma’nın müttefiki olan Lykia’nın bu ‘iç huzursuzluk’üzerine karar verilerek veya bunun sonucu olarak ilhak edildiğini düşünmüşlerdir. Bu yorum, Lykia’nın ilhakını kuşatan koşulları yakın zamanda Stadiasmus Patarensis. Itinera Romana Provinciae Lyciae (2007) eserinde irdeleyen S. Şahin ve M. Adak tarafından da ulaşılan birincil sonuçtur. Araştırmacıların ulaştığı sonuca göre Lykia’nın ‘Roma’nın müttefiki ve dostu’ statüsünü yitirip sıradan bir eyalet olarak Roma imperiumuna katılmasının temel veya asıl sebebinin Lykia’daki ‘huzursuzluk’ durumu olduğu teyit ediliyor. İmparatorluk Roma’sının, normalde sadık ve barışçıl müttefik bir devleti sırf iç siyasi huzursuzluğu var diye ilhak etmeye kalkıştığına dair çok nadiren kanıt görülür. Ki bu durumda, Lykia’yı ilhak etmek için rol oynamış olabilecek diğer motivasyonlara bakmak gerekir.S. Şahin ve M. Adak’ın da yaptığı gibi başka bilim adamlarınca öne sürülen alternatif savların temelde göz ardı edildiği Lykia’nın ilhakı konusu için özellikle diğer hususlara bakmak gereklidir. Söz konusu alternatif açıklamalara göre Lykia’nın ilhakı en azından kısmen Claudius’un şahsi askeri veya imparatorluk şanını iyileştirmek; veya (Roma’da siyasi desteği garantilemek için) kendisinin şahsi hamilik alanını genişletmek amacıyla; ya da mali sebeplerden dolayı gerçekleştirildi. Lykia’nın ilhakı için öne sürülen dört motivasyon ayrıntıyla irdelenmiştir. İç huzursuzluk her ne kadar Roma’nın Lykia’nın içişlerine karışmasına giden yolu açmış olmasına karşın ilhakın bu sebeple yapıldığına dair çok az kanıt vardır. Bu ilhak imparatorluk şanını veya imparatorun hamiliğini artırmak sebeplerinden dolayı kararlaştırılmıştı. Ancak Lykia’nın sıradan bir Roma eyaleti yapılmasında mali konular önemli bir rol oynamış görünüyor. Bu durum Claudius’un tahta çıktığı İ.S. 41 ve izleyen on yıldaki Roma ekonomisine bir bakışla ortaya çıkıyor. İ.S. 41 yılında imparatorluk maliyesi açıkça iyi durumda olmasına ve Claudius’un orduya ve Roma halkına önemli miktarlarda bağış yapmasını sağlamasına karşın aynı sırada Kommagene, Judaea-Samaria ve Khalkis’i tekrar vasal konuma döndürmesi imparatorluk gelirlerine önemli bir etki yapmış olmalıdır. Örneğin, vergi potansiyeli bağlamında Kommagene’nin ekonomik değeri konusunda kaynağımıza güvenecek olursak sadece bu bölgeden gelen vergi gelirleri en azından iki lejyonun yıllık ödemelerini karşılıyordu. Gelirlerdeki bu kayıp imparatorluk bütçesinde bir şekilde tazmin edilmek durumundaydı ve Claudius’un imparatorluk döneminin tipik özelliği olan muazzam kamu projelerinin (örn. Roma’da tamamladığı iki yeni su kemeri ve Ostia’daki yeni liman) masraflarını da karşılamak üzere yerine daha fazlası konmalıydı. Claudius’un bu kaybı telafi etmek için sikke emisyonu veya kalitesinde herhangi bir oynama yaptığı bilinmediğine göre mantıken imparatorluk bütçesindeki açığın başka yollarla kapatılmış olması gerekiyor. Mauretania’nın ilhakı ve Britannia’nın işgali bu süreçte bir paya sahip olabilir fakat her iki bölgeye de konuşlandırılması gereken ordular için kaynağa ihtiyaç vardı. Makalemizde, Claudius’un imparatorluğunun ilk yıllarında başka bölgelerle (Thracia, Noricum ve Alpes Graiae et Poeninae) birlikte Lykia’nın da Roma imperiumuna ilhak edilmesine kısmen,Kommagene, Judaea-Samaria ve Khalkis’in vasallığa döndürülmesi nedeniyle ortaya çıkan vergi kaybından dolayı karar verildiği öne sürülmektedir. Dolayısıyla, aşırı bir siyasi durum Roma’nın müdahalesine yol açmış olsa bile ilhaka karar verilmesi imparatorluk bütçesini dengelemek amacıyla mali endişelerden kaynaklanmıştır.