Düver - Yarım Ada da Keşfedilen Ana Tanrıça Tapınakları

Abstract

Burdur İli, Yarışlı Gölü, Yarım Ada ve çevresinde sürdürülen Düver Yerleşim TarihiAraştırmaları Projesi nin arazi çalışmaları kapsamında Burdur Müzesi tarafından gerçekleştirilen2012-2013 yılı Yarım Ada kurtarma kazılarında kayadan oyulmuş basamaklı iki sunak vekısmen kayadan oyularak inşaa edilmiş iki tapınak gün ışığına çıkartılmıştır. Yarım Ada, kayadaanlamsızca altın arayan ve bu uğurda tek kaya mezarını ve bir kaya kabartmasını acımasızcaparçalayan vandalizmin tehdidi altında olduğundan bunlar kazı sonrası geçici bir üst örtüile koruma altına alınmışlardır. Bu makale kurtarma kazılarıyla gün yüzüne çıkarılan bu ikitapınağı ve basamaklı iki kaya sunağını bilim dünyasına tanıtmayı, irdelemeyi ve Yarım AdanınDemir Çağ inanç ve uygulamalarını yeni buluntular ışığında belirlemeyi amaçlamaktadır.Kazılar ile ortaya çıkarılan tapınakların ve sunakların topografyada yerleşimi, yönelimi, iş - çiliği ve aralarındaki mesafeler, birlikte ve bağlantılı biçimde tasarlandıklarını göstermektedir.Farklı fonksiyonlara sahip ve döşemleriyle bir takım dinsel seramonilere sahne olduğu daha ilkbakışta anlaşılan Düver - Yarım Ada dini kompleksini salt Pisidia Bölgesi için değil, Anadolu veAntik Dönem inancı için ünik kılan, cellasının içinde kayadan oyularak neredeyse bağımsız birheykel haline getirilmiş, oturur vaziyetteki Ana Tanrıça yontusudur. Pisidiada köklü olan AnaTanrıça kültünün bu kutsal alanda cisimleştirilmesi, Tanrıçanın betimlenişindeki tercihin kav- ranması ve Anadolu Ana Tanrıça inancı ve ikonografisi içindeki yerinin anlaşılması, çalışmanınortaya koyduğu diğer önemli sonuçlarıdır.Oturur vaziyette betimlenmiş Düverli Ana Tanrıça ikonografik açıdan, ayakta dik dururşekilde betimlenen Phryg Ana Tanrıçasından farklı bir görünüm çizmektedir. Hal böyle ikenMatar ile kısmen özdeşleşmiş yerel bir Ana Tanrıça inancından bahsetmek mümkündür.Phrygiadaki basamaklı kaya sunaklarının da Yarım Adadaki örneklerinden farklılık gösterme- leri Düverin Arkaik Dönem kültürel ilişkiler sarmalı hakkında bazı ipuçları sunmaktadır. Kutsalalanda Phrygiadan ulaşan dini etkiler, İonia üzerinden gelen sanat etkileri ile buluşmuştur.Phryg ve İon etkileri yanında Yarım Adanın İ.Ö. 6. yy. II. çeyreğine tarihlenen mimari terrakot- talarının Lydia ve yine Phrygia örnekleriyle yakın ilişki içinde olması Arkaik Dönemde bölge- nin çok yönlü kültürel bağlantılarına ışık tutar. Yerleşimin İ.Ö. 6. yy.a ait maddi kültürü Batıve Orta Anadolu ile olan ilişki ve etkileşimlerinin kuşkusuz yansımalarıdır. Düverin tüm bubuluntuları İonia ve Lydia kültür etkilerinin coğrafik anlamda ne kadar doğuya / güneydoğuya,Phrygia etkilerinin de ne kadar güneye indiğini somutlaştırması bakımından önemlidir.Arkaik Dönemin, Yarım Adanın tarihi için önemli bir dönem, çok büyük olasılıkla enönemli dönemi olduğu anlaşılmaktadır. Düverli Ana Tanrıça, Yarışlı Gölü çevresinin din tari- hinde etkin bir rol oynamış olmalıdır. İ.Ö. 6. yy.da Yarım Ada kelimenin tam anlamıyla döne- min dominat kültürlerinin kavşak noktasındadır. Tüm bu kültürel, dini etkileri yoğuran, in situkült heykeli ile ünikleşen kutsal alan, bölge ve tüm Anadolu arkeolojisi için oldukça önemlidir.