Dergiler / ADALYA / 2015 / Cilt: 0 - Sayı: 18
Lykia da Hıristiyanlık: Başlangıcından Ortodoksluğun Zaferi ne kadar
- Dergi
- ADALYA
- Sayfa
- 259–288
- DOI
- —
Abstract
LykiadaHıristiyanlığınkökeniciddibirşekildeincelenmemiştir.BununbaşlıcasebebiAziz PaulosunM.S.46/47-57yıllarıarasındaAnadoludakimisyoneretkinliğininLykiayaulaşmadığı, veböyleceLykiahalkının325yılındaİzniktetoplananKonsildeHıristiyanlığaimparatorluk desteğiverilmesiöncesiyenidinegeçişininyavaşolduğuşeklindekigenelkanıdır.Benzer şekilde843yılındakiConstantinopolisSynodunakadarbueyalettediningelişimineçokaz dikkatedilmiştir.Aslındabu,modernDoğuOrtodoksKilisesinindoğumunagidenkilitaşa- malardanbiridir,çünküaynıyıl11MartPazargünüİkonoklazmanınkesinliklelanetlenmesini, yanibugün OrtodoksluğunZaferiolarakkutlananolayıanmaamacıylaözelbirayiniçerir.Ne varki,bumakaledegösterileceğigibi,M.S.1.yy.ınortasından9.yy.ınortasınakadargeçen 800yıllıksüredeHıristiyanlığınkökeniveyayılımınıizlememizivebudönemedamgasınıvu- rançeşitlidoktrinlerekarşıLykiaKilisesinintepkisideğerlendirmemizisağlayacakyeterliveriye sahibiz.AslındaHıristiyanlaştırmaçabalarınınLykiayakadaruzandığınavehenüzM.S.100yılına gelinmedenMyragibiyerlerdeaktifbirHıristiyancemaatininvarlığınadairiknaedicikanıt mevcuttur.Üstelik,yazılıkaynaklardanLykiadaM.S.325yılıöncesindeazsayıdaamaönemli martyrinbulunduğuöğrenilmektedir.BunakarşınArykandadanM.S.311yılınaaitepigrafik kayıtlareyaletteosıradagöreceçoksayıdaHıristiyanbulunduğunuteyitetmektedir.Dahada ilginci,birçokaçıdan,LykialıHıristiyanlarınMesihİsanıngerçekdoğasıkonusundakidok- trinlerdenvedeözellikleAriusungeliştirdiğiAriusçulukdogmasındançoketkilendiğinedair belirtilervardır.BuözellikleAriusunradikalöğretisiyleyüzleşmekiçinİzniktedüzenlenen325 yılındakiİznikKonsilineeyalettentekbirtemsilciningönderilmeşeklindenanlaşılmaktadır.LykiadakiİznikAkdiniizlemeyengeleneklerinetkisinin381yılındakiII.EkümenikKonsile kadarbüyükorandaazaldığıgörülmektedirçünküdokuztaneLykialıpiskoposKilisenin sahiplendiğiİznik-ConstantinopolisAkdineimzaatmıştır.YinedeelimizdekikanıtlarLykia KilisesininunsurlarınınİsaMesihindoğasıhususundaresmiİzniktemelligörüşleçokmutlu olmayandingörevlilerinidinlemeyehazırolduğunugöstermektedir.IV.EkümenikKonsilinkararları471yılınagelindiğindeyerleşmişti.OyılConstantinopolis tarafındandoğrudanveyadolaylıolarakkontroledilentaşrakiliselerininpiskoposları,arala- rında21iLykiadanolmaküzere,Kalkhedonkanonlarınıkabulettiklerinibizzatteyitettiler, böyleceKiliseyebirçeşitbirlikhissisağladılar.Ancakbubirlik,monofizitliğilanetlemeyen monofizit-lehdarıİmparatorZenontarafından482yılındaHenotikonunyayınlanmasıyla ciddişekildesarsıldı.BununlaortayaçıkananlaşmazlıkIustinianuszamanında553yılında ConstantinopolistetoplananV.EkümenikKonsildeNasturilikvediğertümyandaşinançların tekrarlanetlenmesinekadarsürdü.Buhusustaşunudabelirtmekgerekir:İznikikabuletmeyeninançlarınbuvedahaöncekilanetlenmelerinekarşın7.yy.ınbaşlarınakadarLykianın çeşitlibölgelerindemonofizitlikvebenzeridoktrinlerinetkisininsürdüğünedairkuvvetliimalar mevcuttur.VI.EkümenikKonsilin680-681deConstantinopolistetoplanmasınaveİznik- ConstantinopolisAkdininöneminitekrarteyitetmesinekadargeçensüredeLykiaKilisesi, İznikAkdiniizlemedebirleşmişvebukonsilinİsaMesihinmonofizitveyabenzeriyorumunu destekleyenherhangibirdogmayılanetlemesindehemfikirgörünmektedir.BukararDoğuve BatıOrtodoksveŞarkOrtodoksKiliseleriarasındaartanayrımıbiçimlendirmişolmasınakarşın KüçükAsyadakiveRomaİmparatorluğunungerikalanındakikiliselereuyumgetirmiştir.Bu uyumerken8.yy.daİmparatorIII.Leonunikonalarınrolüüzerindekitartışmalaraikonalarılanetleyereksonvermesinekadarsürmüştür.BunuizleyenİkonoklazmadönemiLykiaKilisesini debölmüşolabilir,çünküMyralıNiketas824yılındaikonaseverSofuLouiseİkonoklazmayı kucaklamasıiçinelçigönderilmişti.Öyleki,eyalettekiikonaseverilerigelenler787yılındaVI. ConstantinusunnaibesiIreneninİznikteVII.EkümenikKonsilitoplayıpikonatapınımının yasalhalegetirmesinekadarsessizkalmayıtercihetmişolabilirler.BukararV.LeontarafındanreddedilerekİkonoklazmanınikincievresinibaşlatmasınakarşınIII.Mikhaelinnaibesi Theodoranın843teConstantinopolisteSynodtoplamasıve OrtodoksluğunZaferiilebudönemsonaermiştir.