Yeni Bir Poetikaya Doğru: Recaizade Mahmut Ekrem’in Takdîr-i Elhân’da ve Pejmürde’de Dile Getirdiği Edebiyat Görüşleri

Toward a New Poetics: Literary Perspectives Articulated in Recaizade Mahmut Ekrem’s Takdîr-i Elhân and Pejmürde

Özet

Tanzimat döneminin önde gelen yazarlarından Recaizade Mahmut Ekrem, edebiyat hakkındaki görüşlerini daha açık bir şekilde dile getirebileceği pek çok kurgu dışı metin kaleme almıştır. Yazarın kendisini takip eden edebî jenerasyon üzerindeki etkisinin asıl kaynağını oluşturan bu metinlerin dönemi daha iyi anlayabilmek için yakından incelenmesi gerektiği açıktır. Ekrem’in edebiyata dair görüşlerini dile getirdiği önemli teorik eserlerinden ikisi Takdîr-i Elhân ve Pejmürde’dir. Ekrem, Takdîr-i Elhân ve Pejmürde’de Batılı anlamda bir ede- biyatın nasıl olması gerektiğine dair usul ve esasları ortaya koymaya çalışmış ve bu iki kitapta öne sürmüş olduğu fikirlerle birlikte yeni bir poetikanın temellerini atmıştır. Yazar, bu iki kitabında sanat ve edebiyat ilişkisini daha geniş bir bağlamda ele almış; üslup, öznellik, vezin ve kafiye gibi konular hakkında geleneksel anlayıştan farklılaşan yorumlar ortaya koymuştur. Bununla birlikte Ekrem’in edebiyat hakkındaki pek çok önemli görüşünü ilk defa dile getirdiği bu kitaplar üzerinde yeteri kadar durulmadığı gözlemlenmektedir. Barındırdıkları pek çok önemli fikre rağmen edebiyat tarihlerinde gereken önemin verilmiyor oluşu, bu iki kitaba daha yakından bakan bir çalışmayı zorunlu kılmaktadır. Bu amaç doğrultusunda makalede Ekrem’in Takdîr-i Elhân ve Pejmürde’de edebiyata dair dile getirmiş olduğu görüşler daha bütünlüklü bir çerçeve içerisinde ele alınacak ve yazarın kurmaya çalıştığı yeni poetikanın hangi temeller üzerinde yükseldiği gösterilmeye çalışılacaktır.

Abstract

Recaizade Mahmut Ekrem, one of the leading writers of the Tanzimat era, wrote many non-fictional texts in which he clearly expressed his views on literature. The main source of the author’s influence on the literary generation that followed him is his literary criticism, which is why it should be studied more closely in order to better understand the period. Takdîr-i Elhân and Pejmürde are two of Ekrem’s most important theoretical works in which he comprehensively expressed his views on literature. In these two books, Ekrem described the methods and principles of how literature in the Western sense should be and he laid the foundations of a new poetics. The author dealt with the relationship between art and literature in a wider context. He also put forward some interpretations that differ from the traditional understanding on topics such as style, subjectivity, meter, and rhyme. However, these books, in which he expresses many important views about literature for the first time, have not been emphasized enough. This situation necessitates a study that takes a closer look at these two books. This article discusses Ekrem’s views on literature in Takdîr-i Elhân and Pejmürde within a holistic framework and shows the sources of the new poetics that he tried to establish