Tefrika Romanlarla Osmanlı/Türk Romanına Kanonun Ötesinden Bakmak

Özet

Osmanlı/Türk edebiyatında romanın doğuşu ve gelişiminde tefrika türü önemli bir rol oynamaktadır. Klasik ya da kanonik diyebileceğimiz romanların büyük bir kısmının önce gazete ve dergilerde tefrika edildiği, daha sonra kitap olarak basıldığı düşünüldüğünde Osmanlı/Türk tefrika roman geleneğinin kapsamlı bir biçimde ele alınmasının gerekliliği daha iyi anlaşılır. Bu çalışmada ilk Türkçe gazetenin yayımlandığı 1831 yılından Latin alfabesine geçilen 1928’e kadar Arap alfabesiyle yayımlanan 302 dergi ve gazete taranarak oluşturulan tefrika roman dijital arşivinin verilerinden yararlanılmış ve bu veriler Franco Moretti’nin “uzak okuma” yöntemi kullanılarak incelenmiştir. Ele alınan dönemdeki yazar profili, basın-edebiyat ilişkisine dair çıkarımlarda bulunulmuş; çeviri ve telif tefrika roman- ların yıllara göre dağılımlarını gösteren tablo ve grafikler oluşturularak analizler yapılmıştır. Bu analizler sonucunda toplumsal, siyasi, ekonomik değişimlerin ve edebî akımların edebî üretime etkisi ortaya konulmuştur.

Abstract

Serial novels had an essential impact on the birth and development of the novel genre in Ottoman/Turkish literature. Most of the classical or canonical novels were first se- rialized in newspapers and magazines and then published as books, and this tendency makes it necessary to examine the serial novel tradition from a more holistic perspective. This study analyzes the data of a digital serial novel archive—which was constructed by examining 302 newspapers and journals published in the Arabic script between 1831 (the year the first Turkish newspaper was established) and 1928 (when the Turkish alphabet changed)—using Franco Moretti’s “distant reading” method. This study examines authors’ profiles and the relationship between the press and literature of the era and analyzes charts and graphics of the distribution of indigenous and translated serial novels by year. As an outcome of this analysis, this study illustrates the effects of social, political, and economic transformations and literary movements on literary production