Trajik Olan Feminist de Olabilir mi? 1960 ve 1970’lerdeki Kriz Anlatılarının Poetikası Üzerine Bir Deneme

Can the Tragic Also Be Feminist? An Essay on the Poetics of Crisis Narratives in the 1960s and 1970s

Özet

Bu makale, Türkçe romanda trajik düşünce ile feminist söylem arasındaki ilişkiyi kanonlaşmış üç romanı analiz ederek tartışmaktadır. Kadın karakterleri, Türkiye’nin modernleşme projesiyle ilintili olarak anlatılarının merkezine koyan bu romanlar sırasıyla Nezihe Meriç’in Korsan Çıkmazı (1961), Leylâ Erbil’in Tuhaf Bir Kadın’ı (1971) ve Adalet Agaoğlu’nun Ölmeye Yatmak’ıdır (1973). Bu kapsamda, ilk olarak romanlardaki kentli kadın temsillerine feminist anlatımbilim aracılığıyla odaklanılmakta, bu kadın kahramanların kendini gerçekleştirme, trajik düşünce ve Türkiye’nin ulusalcı seküler modernleşme projesiyle ilintili bir kadının hikayesine dayalı olay örgüsü arasındaki bağlantı tetkik edilmektedir. İkinci olarak, bu makale, romanlardaki trajik düşüncenin kurulumunu ve modernleşme projesi tarafından kurulan modern Türk kadını tahayyülünü sorgulayan feminist söylem ve metin stratejilerinin ilişkisini irdelemektedir. Böylece, bu makale her üç romandaki insanlık durumu ve bunun trajik tezahürlerinin nasıl anlatıldığını analiz ederken, Türkçe romanda trajik olanın belli bir derecede feminist bir söylem üretip üretmediğini veya bunun tam aksinin olup olmadığı incelemektedir.

Abstract

This article explores the intricate relationship between the idea of the tragic and feminist discourse in the Turkish novel and examines three canonical novels in this respect. These novels are Nezihe Meriç’s Korsan Çıkmazı (1961), Leylâ Erbil’s Tuhaf Bir Kadın (1971), and Adalet Agaoğlu’s Ölmeye Yatmak (1973), all three of which put female characters on center stage concerning Turkey’s modernity project. By focusing on the representations of the urban femininities in these three novels through feminist narratology, the article first explores the connection between the self-actualization of female characters, the tragic, and the plot structure that recounts a story of an urban woman associated with Turkey’s natio- nalist secular modernization project. Second, it scrutinizes how tragic thought is configured with the textual strategies and feminist discourse that challenge the modern Turkish woman imaginary constructed by this project. By analyzing how the human condition and its tragic manifestations are narrated in these novels, this essay examines whether the idea of the tragic generates a certain degree of feminist discourse in the Turkish novel or vice versa