Kireçli Anamateryal Üzerinde Oluşan Topraklarda Çinko Adsorpsiyonu ve Toprak Özellikleriyle İlişkileri

Zinc Adsorption and Relations with Soil Properties in Soils Forming on Calcareous Parent Material

Özet

Çinkonun (Zn) toprak bileşenleri tarafından kuvvetli şekilde adsorpsiyonu, çözünmeyen katı fazların çökelmesi ve şelatlayıcı ajanların yetersizliği bitkilerin alabileceği formlarda bulunan Zn miktarının düşük olmasına neden olmaktadır. Ancak her bir toprak kendine özgü karakteristikler göstererek farklı mekanizmalarla topraklarda Zn yarayışlılığının düşük olmasına neden olmaktadır. Bu çalışmada farklı toprakların Zn adsorpsiyon karakteristiklerini, yarayışlı Zn içeriği düşük olan toprak örneklerinin yapılacak gübrelemeye olan tepkilerini ve potansiyel kirlilik durumlarında Zn’nin hareketliliğini Langmuir ve Freundlich adsorpsiyon izotermleri ile belirlemek amaçlanmıştır. Atabey Ovası’ndan yarayışlı Zn içeriği düşük olan 24 farklı toprak örneği alınarak bu topraklarda Zn adsorpsiyonu, “batch adsorpsiyon” tekniği ile belirlenmiştir. 2 g toprak örneği ile 0, 10, 25, 50, 100, 150, 200 ve 300 mg Zn L-1 içeren 25 mL 0.01 M CaCl2 çözeltisi 20±2°C sabit sıcaklıkta 24 saat dengeye getirilmiştir. Elde edilen adsorpsiyon verilerinin izoterm modellerine uygunluğu regresyon analizleri ile test edilmiştir. Ayrıca toprakların tanımlayıcı özellikleri ile sorpsiyon parametreleri arasındaki ilişkiler Pearson korelasyonu kullanılarak incelenmiştir. Toprakların hesaplanan Langmuir adsorpsiyon maksimumlarının 1527-3448 mg kg-1 arasında değişim gösterdiği belirlenmiştir. Korelasyon analizleri toprakların maksimum adsorpsiyonunun organik madde, kireç, kil içeriğiyle ilgili özellikler, pH ve oksit minerallerinin farklı fraksiyonları ile ilişkili olduğunu ortaya koymuştur. Sonuç olarak topraklarda Zn hareketliliği, yarayışlılığı ve ilave edilen Zn nin katı-sıvı faz arasındaki dağılımı toprak özelliklerinin ortak etkisi sonucu ortaya çıktığı değerlendirilmiştir.

Abstract

The plant-available zinc (Zn) in soil solution remains insufficient for optimal plant growth due to the strong adsorption of zinc by the soil components, the precipitation of Zn as insoluble solid phases and the presence of inadequate chelating agents. However, each soil causes the zinc availability to be low in the soil solution by means of different mechanisms due to its own specific physicochemical characteristics. The aims of this study are: i) to determine the zinc adsorption characteristics of the experimental soils, ii) to determine the potential response of Zn-deficient soils to Zn fertilization and iii) to determine the mobility of zinc in the soils under extreme Zn loading by Langmuir and Freundlich adsorption isotherms. Zinc adsorption was determined by batch adsorption technique in 24 different Zn-deficient soil samples from Atabey Plain, Isparta, Turkey. 25 mL of 0.01 M CaCl2 solution containing 0, 10, 25, 50, 100, 150, 200, and 300 mg Zn L-1 were equilibrated with 2 g of soils at a constant temperature of 20°C for 24 h. The appropriateness of the obtained adsorption data to the isotherm Langmuir and Freundlich models were tested by regression analysis. The relationships between the descriptive properties of the soils and the sorption parameters were revealed by Pearson correlation analysis. It was determined that the Langmuir adsorption maxima of the soils ranged between 1527-3448 mg kg-1. Correlation analyses revealed that the maximum adsorption of soils is associated with organic matter, lime, clay content, pH, and different geochemical fractions of oxide minerals. As a result, Zn mobility, availability and solid-solution partition of added Zn in the soil can be a result of the cooperative effects of soil properties.