Yavuz Sultan Selim Dönemi Hilafet Telakkisi

Özet

Hilafet, Hz. Muhammed’in vefatından sonra İslam devletine başkanlık eden siyasî ve askerî yetkilerinin yanı sıra peygamberlik dışındaki dini konularda Müslümanlara önderlik eden kimselerin bulunduğu makamdır. Tarihi süreçte birçok olayın doğrudan ya da dolaylı sebepleri arasında yer alan hilafet, İslam Tarihi boyunca olduğu gibi günümüzde de üzerinde hala konuşulan bir konudur. Hilafetin Osmanlıya geçişine dair birçok kaynakta yer alan rivayetlerin farklılık arz etmesi, buradan hareketle yapılan yorumların da tarihi gerçeklik ile uyuşmaması, bizi bu konuyu ele almaya yönlendirmiştir. Hilafetin Memlûklulardan, Osmanlıya geçişiyle özdeşleşen Mısır seferi öncesi ve sonrasında padişahın bu kuruma karşı tutumunu, döneme ait yazılı belge ve kaynaklarda konunun nasıl ele alındığını irdelemeye çalıştık. Çalışmamız bağlamında şu tespitlere ulaştık: Hilafet kurumu genel kanaatin aksine tarih boyunca önemini koruyamamış, halifeler yetki ve otoritelerini zamanla kaybetmişlerdir. Kuruma tekrar eski işlevselliği kazandırılmağa çalışılmışsa da mümkün olmamıştır. Yavuz Selim’in seleflerinin aksine doğuya yönelmesi hilafeti almanın ötesinde farklı sebeplere dayandığı, Yavuz’un mevcut halifeye itibar etmediği, Mısır seferi sonrasında dahi dönem kaynaklarında Halife tabirinin kullanılmadığı, bunun birkaç müellifçe kasıtlı olarak kullandığı görülmüştür.

Abstract

Caliphate is a position in which elected people leading muslims in a religious way beside their politic and military authorities that preside State of Islam after the prophet Mohammed, have. As one of the reasons of so many events’ in the historical period directly or indirectly, caliphate, no doubt, has become the most debated topic even in current time. Differences between sources towards passing of caliphate on Ottomans and discrepancies between reality and comments relying on these sources, urged us to study about it. We tried to study the attitudes of Sultans’s towards caliphate before and after the expedition of Egypt which became symbolic event of caliphate’s passing on Ottomans, focusing on particularly first-hand sources and documents. We eventually reached some points during our study: In contrast to general idea, caliphate couldn’t protect its importance throughout history, caliphs has lost their authorities in time. Despite the endeavors of revival, it never become as strong as it was once. It was reached that the reason of expedition into east by Sultan Selim I, was more unique than receiving caliphate and different from the ones before him, that Selim I hadn’t so reverence for caliph, that even after the expedition, he caliphate title wasn’t in use in the that time sources and that the title was used by a few writers deliberately.