KUR’AN’DA HAVF VE RECA’ KAVRAMLARINA SEMANTİK BİR YAKLAŞIM

Özet

Bu makalede, Kur’an’ın sıklıkla atıfta bulunduğu havf (kaygı) ve reca’ (ümit) kavramları incelenmiştir. Amacımız bu kavramların semantik bir analizini ortaya koymak ve ilâhî kitapta bu kavramların hangi anlam çerçevesine sahip olduğunu tespit etmektir. Kur’an bütünlüğünde havf terimi çoğunlukla kaygı/endişe anlamında geçmektedir. Havf teriminin haşyet, ru‘b, rahbe, rav’, işfak, feza‛, heybet, vecs, vecel, vikâye kavramları ile ilişkili yönleri bulunmaktadır. Dini hususlarda yaşanan korkular süreklilik taşıdığında bu, kaygı durumunu ifade eder ki bunun bir mümin için faydalı tarafları söz konusudur. Nitekim sürekli bir zihin hali olarak kaygılar insanda, takvâ/sakınma, adalet, sıdk, vera/kaçınma, iffet gibi erdemleri ortaya çıkarmaktadır. Ancak Kur’ânî bakış açısı, insanın sürekli bir zihin hali olarak kaygı durumunun korku, hüzün ve darlık/dayk gibi duygulara dönüşmeden yaşanması gerektiği yönündedir. Kur’an’da sıkça ele alınan ümit/reca’ kavramı ise edilgen bir ruh haline değil, insanın bilinçli ve birtakım gerekleri yerine getirdikten sonra anlam bulan, bir anlamda hak edilen bir duyguya işaret etmektedir. Emel ve tama kavramları Kur’an’da reca’nın ilişkili olduğu kavramlardır. Bu doğrultuda çalışmamız, havf ve reca’ kavramlarının semantik analizini ortaya koymakta ve Kur’an’da bu kavramların hangi bağlamlarda ele alındığını incelemektedir. Anahtar Kavramlar: Kelâm, Kur’an, Havf, Reca’, Kaygı, Korku, Ümit.

Abstract

In this article, the concepts of khawf (anxiety) and reja' (hope), which are frequently referred in the Qur'an, are examined. Our aim is to present a semantic analysis of these concepts and to determine which meaning frame these concepts have in the divine book. In the Qur'an, the term khawf is mostly refered to anxiety/worry. In the Holy Qur’an, the concept of havf has certain aspects in association with the concepts of khashyet, ru‘b, rahbe, rav’, ishfaq, feza‛, heybet, vecs, vecel and vikâye. If fears is permanently experienced in religious matters, this is defined a state of anxiety, which could provide useful aspects for a believer. However, the Qur'anic point of view is that the state of anxiety, as a constant state of mind, should be experienced without turning into feelings such as fear, sadness and depression (ḍayq). The concept of reja', which is frequently mentioned in the Qur'an, does not refer to a passive state of mind, but it signals to a well-deserved feeling that gains meaning after consciousness and fulfillment of certain requirements. In the Holy Qur’an, emel ve tama‘ are concepts associated with reja’. In this direction, our study reveals the semantic analysis of the concepts of khawf and reja' and examines the contexts in which these concepts are covered in the Qur'an.