İhvân-ı Safâ’da Matematik Felsefesinin İmkânı ve Boyutları1

Özet

İhvân-ı Safâ, matematiği felsefelerinin temeline almıştır. Eklektik tarzda yazılmış olan risalelerin yazımına özellikle sayı ve geometri risaleleri ile başlamışlardır. Bunu astronomi ve müzik risaleleri takip etmiştir. Pythagoras’tan oldukça etkilendiği bilinen İhvân-ı Safâ, diğer bilim alanlarını da yeri geldikçe sayılar ve sayılar arası ilişkilerle ele almıştır. Felsefe ile bir arınma metodu takip eden topluluk, bunu matematikle başlatmanın gereği üzerinde durmuştur. İhvân-ı Safâ felsefe ve matematik nesnelerine dair düşünmek için bilişsel olarak belli bir hazırbulunuşluk düzeyini şart koşmuştur. Topluluk, sayılar ve sayılar arası ilişkiler ile okuyucusuna mesaj vermektedir: Evren tesadüfi değil matematiksel bir uyumla var olmuştur. Onlara göre okuyucu bunu sayılar ve bunlar arasındaki ilişkiler marifetiyle astronomi, müzik ve doğa bilimlerinde bulabilir. Topluluk, sayılara ve sayılar arası ilişkilere mistik anlamlar yüklediği için yoğun eleştiriler almıştır. Öte yandan matematiksel nesne olarak sayıların nefiste potansiyel olarak var olduğunu kabul etmeleri, varlığı sayılarla ilişkilendirilmeleri ve evreni sayısal ilişkilerle açıklamaları bakımından İhvân’ın matematiğe yaklaşımında epistemolojik, ontolojik ve kozmolojik yönlere rastlamak mümkündür.

Abstract

Ikhwan al-Safa took mathematics as the basis of their philosophy. They started the writing of treatises written in an eclectic style, especially with number and geometry treatises. Ikhwan al-Safa community, who is known to have been highly influenced by Pythagoras, also dealt with other fields of science with numbers and relations between numbers when the occasion arises. This community, which followed a purification method with philosophy, emphasized the necessity of starting it with mathematics. Ikhwan al-Safa stipulated a certain level of cognitive readiness to think about philosophical and mathematical objects. This community gives a message to its reader with numbers and relations between numbers: The universe did not come into existence by chance, but in a mathematical harmony. According to them, the reader can find it in astronomy, music and natural sciences through numbers and the relations between them. This community has received intense criticism for attaching mystical meanings to numbers and relations between numbers. On the other hand, it is possible to encounter epistemological, ontological and cosmological aspects in the Ikhwan’s approach to mathematics in terms of accepting the potential existence of numbers as mathematical objects in human soul, associating existence with numbers and explaining the universe with numerical relations.