İRAN᾿NIN SOĞUK VE SICAK İKLİM BÖLGELERİNDE GELENEKSEL EVLERİN TİPOLOJİ DEĞERLENDİRMESİ (TEBRİZ VE YEZD ÖRNEĞİ)

TYPOLOGICAL ASSESSMENT OF TRADITIONAL HOUSES IN THEHOT AND COLD CLIMATE REGIONS OF IRAN (THE CASE OF TEBRIZ AND YEZD)

Özet

Her toplumun kültürel, sosyal ve dini kökleri, o toplumun mimari yapısına yansımaktadır. İlk insan sığınağı olan ev, farklı toplumlardaki en büyük kültürel etkileri göstermektedir. Geleneksel evler her zaman İran mimarisinin en önemli türlerinden biri olarak kabul edilmiş ve toplumun sosyo-kültürel gelişiminin önemli bir kısmı içinde değerlendirilmiştir. Geleneksel evler esas olarak iklimsel ve sosyokültürel ihtiyaçlara cevap vermeye dayalı inşa edilmişler ve bölgenin kimlikli yapısına uygun bir biçimde hem sıcak hem de soğuk iklimlerde mekân konforunun optimum şekilde sağlamışlar. Yerli binalar çevre koşullarının düzenlenmesi için özel bir üsluba sahiplerdir. Avluların etrafında iklimsel ve kültürel ihtiyaçlara göre konut alanları oluşturulmuş, diğer yandan sosyo-kültürel ilişkiler geleneksel İran evlerinin fiziksel yapısı ve mekânsal konfigürasyonu üzerinde derin etkiler yaratmıştır. Farklı yerleşim yerlerinin mekânsal yapısı analiz edilerek, bu topluluklardaki kültürel farklılıklar anlaşılabilir. Bu çalışmada Yezd ve Tebriz geleneksel evlerinin mekânsal yapısı ele alınıp ve bu evlerin planları analiz edilip ve mekân dağılımı karşılaştırılmıştır. Evlerin biçimsel ve işlevsel mekân dağılımının birbiriyle bağlantısı, bu unsurların söz konusu her iki iklimdeki evlerin oluşumundaki teknolojik yapının önemi incelenmiştir. Araştırma materyali olarak bu iki şehirden altı geleneksel ev tipi seçilmiştir. Bu araştırmada betimsel-analitik yöntem kullanılarak, İran’da soğuk ve sıcak iklimde geleneksel konut tipolojileri ve onların mekânsal özellikleri tartışılmıştır. Bu doğrultuda her iki bölgeden tescili binalar seçilerek, evlerin mekânsal organizasyonları incelenmiştir. Ortak ve değişken özellikleri değerlendirilip Birbiriyle ilgili ilişki ve bağlantıları analiz edilmiştir. Her iki kentin geleneksel evlerinde bir içe dönüklük üslubuna rağmen, bu şehirlerin mevcut yerli binalarında, biçim düzeni ve mekânsal dağılımında farklılıklar tespit edilmiştir tespit edilmiştir. Yezd evlerinde değişiklikler Tebriz evlerine kıyasla daha fazla mekânsal derinlik, daha az geçirgenlik ve aynı zamanda iç ve dış alanlar arasında daha fazla ayrılabilirliğin varlığını ortaya çıkarmıştır. Söz konusu mekânsal ortaklıklar ve değişkenlikler genelde sosyo-kültürel ve iklimsel özelliklerden meydana geldiği gözlemlenmiştir.

Abstract

The architectural structure of any society reflects the cultural, social, and religious foundations of that society. The house, being the earliest human refuge, exhibits the most significant cultural influences in various societies. Residential houses have traditionally been regarded as one of the most important styles of Iranian architecture, and they have played an important role in the society᾿s social and cultural development. Domestic houses are built primarily to meet climatic and socio-cultural needs, and they have a distinct style that allows for the most efficient use of space and the regulation of environmental conditions in both hot and cold climates in accordance with the region᾿s cultural and social structure. Private and public areas were created for privacy purposes. According to climatic and cultural needs, housing areas were built around courtyards, and socio-cultural relations had a significant impact on the physical form and spatial design of traditional Iranian homes. Learning about the cultural distinctions in these societies by looking at the spatial arrangement of different settlements. The spatial structure of traditional houses in Yezd and Tebriz is explored in the present study, and the layouts of these houses are analyzed and compared. The distribution of spatial and functional spaces in the main portions of the buildings, their connection to each other and the importance of the technological structure of these elements in the formation of the houses in both climates were examined. The spatial structure of traditional houses in Yezd and Tebriz is explored in the present study, and the layouts of these houses are analyzed and compared. The relevance of the technological structure of these elements in the development of houses in both climates, as well as the distribution of formal and functional spaces in the main portions of the buildings and their connection to each other, was examined. As study material, six traditional house types from these two cities were chosen. In the present study, the typologies and spatial features of traditional houses in Iran in cold and warm climates were discussed using a descriptive-analytical methodology. In this direction, sample houses were selected from both types of regions, and the spatial organizations of the houses were examined. The common and varying features of the houses were examined, and their relationship and connections to each other were analyzed. The findings reveal that, despite a consistent introversion style in both cities᾿ houses, there are disparities in the design, arrangement, and spatial distribution of these cities᾿ existing traditional houses. The changes in the houses in Yazd revealed the presence of more spatial depth, less permeability and more divisibility among interior and exterior areas compared to the houses in Tabriz. It was observed that the said common and varying spatial features generally resulted from socio-cultural and climatic characteristics.