ZÜBDEÜ’L-VEKÂYİʻ (İRANLI BİR DİPLOMATIN GÖZLEM RAPORLARI)

Özet

1883-1887 yılları arasında Van, Hakkâri ve Bitlis’te İran Maslahatgüzarı olarak görev yapmış ve bu süre zarfında sahadan elde ettiği bilgi ve malumatı görev süresinin sona erdiği 1888 yılında raporlaştırıp Zübdeü’l-Vekâyî‘ adıyla Kaçar hükümdarı Nasıreddin Şah’a ithaf etmiş olan Mirza Musa Han-ı Ensarî’nin mevzu bahis eseri, Van-Hakkâri-Bitlis ve civar bölgelerinin tarihi, coğrafi, etnografi, iktisadi, idari, ekolojik ve sosyo kültürel yapısıyla ilgili deneyimli bir diplomatın gözlemlerinden oluşan oldukça önemli ve nev-i şahsına münhasır bir eserdir. Eserde Osmanlı, İran, İngiltere ve Rusya devletlerinin mutakabil diplomatik münasebetlerinin yanısıra, hudut tayini ve hudut komisyonları hakkında birincil kaynaktan malumatlara yer verilmiş olup Kürtler, Ermeniler, Asuri-Nasturiler hakkında da son derece özel saha bilgileri paylaşılmıştır.