Dergiler / Reforma / 2022 / Sayı: 92
TÜRKİYE’DE CARİ İŞLEMLER AÇIĞININ BELİRLEYİCİLERİ: 1980-2019 DÖNEM AMPİRİK ANALİZİ
- Dergi
- Reforma
- Sayı
- 2022 · Sayı: 92
- Sayfa
- 26–36
- DOI
- —
Özet
Cari açık sorunu Türkiye ile birlikte birçok gelişmekte olan ülkeler için büyük bir sorun haline gelmeye başlamıştır. Bu anlamda cari açığın nedenlerini kavramak, doğru finansman aracı ile cari açığın sürdürülebilir hale gelmesini sağlamak oldukça önemlidir. Bu çalışmanın amacı Türkiye ekonomisinde cari işlemler açığı belirleyicilerini test etmektir. Modelde cari açığın belirleyicileri olarak doğrudan yabancı yatırımlar, reel efektif döviz kuru ve ekonomik büyüme oranı kabul edilmiştir. Analizde 1980-2019 dönemi ele alınmış ve VAR analizi uygulanmıştır. Durağan olmayan değişkenler VAR analizine sokulmadan önce farkı alınarak durağan hale getirilmiştir. VAR analizi şartlarını sağlamasının ardından varyans ayrıştırması ve etki-tepki analizi yapılmıştır. Varyans ayrıştırması sonuçlarına göre cari işlemler dengesine bakıldığında, birinci yıl değişimin %100’ü yine cari işlemler dengesi tarafından açıklanmıştır. Cari işlemler dengesi oranından sonraki en etkili değişken ise reel efektif döviz kuru olmuştur. Cari işlemler dengesi oranındaki değişimi açıklayan değişkenler 10 dönem boyunca arttığı için bu değişkenlerin uzun dönemde daha etkili olduğu yorumu yapılabilmektedir. Etki-tepki analizinde ise ekonomik büyüme oranında yaşanan bir birimlik standart sapmalık şoka karşı cari işlemler dengesinin verdiği tepki ilk dönemden itibaren pozitifken daha sonra azalmaya başlamış ve altıncı dönemden itibaren etki zayıflamıştır. Reel efektif döviz kuru ve doğrudan yabancı yatırımdaki değişimlere karşı cari işlemler dengesinin tepkisi birinci dönemden itibaren negatif olmuş ve dokuzuncu dönemden sonra etki zayıflamaya başlamıştır.
Abstract
The current account deficit problem has started to become a big problem for many developing countries, including Turkey. In this sense, it is very crucial to understand the determinants of the current account deficit and to ensure that the current account deficit becomes sustainable with the right financial instrument. The aim of this study is to test the determinants of current account deficit in the Turkish economy. In the model, foreign direct investments, real effective exchange rate and economic growth rate were accepted as the determinants of the current account deficit. In the analysis, the period of 1980-2019 was considered and VAR analysis was applied. Non-stationary variables were made stationary by taking the difference before being included in the VAR analysis. After satisfying the VAR analysis conditions, variance decomposition and impulse-response analysis were performed. When the current account balance is analyzed according to the variance decomposition results, 100% of the change in the first year is explained by the current account balance. The most influential variable after the current account balance ratio was the real effective exchange rate. Since the variables explaining the change in the current account balance ratio increase over 10 periods, these variables are more effective in the long run. In the impulse-response analysis, the response of the current account balance to a one-unit standard deviation shock experienced in the economic growth rate was positive from the first period, then it started to decrease and the effect weakened from the sixth period. The reaction of the current account balance to the changes in real effective exchange rate and foreign direct investment has been negative since the first period and the effect has started to weaken after the ninth period.