Çeviribilim ve Çeviri Olgusu Açısından İdeoloji

Özet

Çeviri eylemi ve olgusunun dilbilimsel/metinsel ya da iletişimsel aktarıma indirgenemeyeceği gerçeği, artık çeviri alanında araştırma yapan ve çevirinin toplumdaki işlevi hakkında düşünen herkesin kabul ettiği bir gerçektir. Tek düzlemli bir aktarım olarak ele alınmaması gereken çeviri olgusu, zaman/uzama bağlı görece bir güç aracına dönüşebilir. Tarih boyunca düşüncenin gelişmesinde ve değişmesinde önemli rol oynayan dini, siyasi, felsefi ve bilimsel metinlerin oluşumunda ya da üretilmesinde çevirilerin etkisi düşünüldüğünden daha fazladır. Toplumlar, sosyal tarihi biçimlendiren düşünce ve kültürlerin gelişmesinde kaçınılmaz olarak birbirlerini olumlu ya da olumsuz etkilemiştir. Bu etki alanlarından biri kuşkusuz çeviri ile ilgilidir. Bunun nedeni, metinlerin toplumu şekillendirmede en etkili araçlardan biri olmasıdır. Çeviriler bir toplumda ya da kültürde algı yönetimini biçimlendirmede bir araç olarak da kullanılabilmektedir. Çeviri denilen ürünler, belli bir zaman ve uzamda bir güç odağı tarafından planlı ve kasıtlı belli bir etki yaratarak toplumu değiştirmeye ya da yönlendirmeye çalışılıyorsa, burada ideolojik bir yapılanmadan söz edilebilir. Bu çalışmada, çeviribilim çalışmalarında ideoloji kavramının nasıl tartışıldığı ve çeviri sürecinde alınan kararlarda ideolojinin etkisi ele alınmaktadır. Bu bağlamda, ideoloji kavramının açılımı ve anlamı sorgulanarak ideolojinin çeviri ile olan ilişkisi irdelenmektedir.

Abstract

The act and phenomenon of translation cannot be reduced to mere linguistic / textual or communicative transfer, an argument agreed by all researchers in the field and others interested in the function of translation in society. The phenomenon of translation should be seen not as transfer on a single level, but as a tool, whose power is related to developments in a particular time and space. Thus, the effects of translations may have been underestimated, since translation is important in the formation or production of religious, political, philosophical and scientific texts that have played an important role in the development and change in thought throughout history. Societies have inevitably influenced each other, both positively or negatively, in shaping the ideas and cultures throughout history. Translation is undoubtedly one of the means by which this influence occurs. Translations can also be used as a tool for perception management in a society or culture. The products called as translation may attempt to change or direct society through certain planned and deliberate effects via a power focus at a certain time and space, thus creating an ideological structuring. This study provides a discussion of the concept of ideology in translation studies, and the effect of ideology on the decisions taken in the translation process. In this context, this study examines the meaning of the concept of ideology, and also its relationship with the concept of translation.

Anahtar kelimeler: çeviribilim, ideoloji, çevirmen kararları, çeviri süreci