Dergiler / Şarkiyat Mecmuası / 2021 / Sayı: 39
(Dîvânu Lugâtiʼt-Türk) Sözlüğünde Arapça Şâhitleri ve Arapça- Türkçe Arasında Morfolojik Bir Karşılaştırma
- Dergi
- Şarkiyat Mecmuası
- Sayı
- 2021 · Sayı: 39
- Sayfa
- 1–36
- DOI
- —
Özet
Arapça ve Türkçe arasındaki akrabalık ilişkileri İslam fetihlerinin başlangıcından itibaren başlamıştır. Araplar ve Türkler arasındaki coğrafi yakınlaşma, tarihsel, kültürel ve dini örtüşmeler, dillerinin aralarında benzer durumlara yol açmıştır. Ayrıca aralarındaki temel farklılık, her ikisinin de farklı dil gruplarına ait olmasına neden olmuştur. Bu çalışma, Arapça ve Türkçe dilleri arasındaki bu benzerlik ve farklılıklardan bazılarını, Kaşgarlı Mahmȗd'un (Dîvânu Lugâtiʼt-Türk) sözlüğünde Arapça şâhitlerini inceleyerek belirlemeye çalışmıştır. Sözlüğü Türk dilindeki ilk sözlük olan Kaşgarlı, Abbâsî devleti döneminde Araplar ve Türkler arasındaki siyasi, dini ve sosyal örtüşme nedeniyle Türkçeʼyi Araplara yakınlaştırmak istemiştir. Bu sözlük iki dilli Türkçe-Arapça bir sözlüktür, Müellifi kelimeleri morfolojik yapılara göre tasnif etmiştir. Aynı zamanda bir dilbilimsel sözlük ve bir gramer-morfoloji kitabıdır. Kaşgarlı Mahmȗd, Türkçe kelimeleri açıklarken Arap dilinden bazı şâhitleri kullanmıştır. Müellif, birçok yerde Arapça ve Türkçe dilleri arasındaki benzerlikleri göstermeye çalışmış, bazı yerlerde ise iki dilin yapısında bazı farklılıkları izâh etmiştir. Bu sözlükte çeşitli Arapça şahitler mevcut olup, bu şahitler Kurʼan âyetleri, hadis-i şerifler, şiirler, atasözleri ve bazı lafızlar ve dilsel ifadeler gibi kısımlara ayrılmıştır. Çalışma şahitler üzerinde durmakta ve onun getiriliş gayesini izâh etmektedir. Ayrıca çalışmada Kaşgarlıʼnın bazı Türkçe kelimeler ve ifadeler için bahsedilen karşılıklar aracılığıyla Arapça ve Türkçe arasında morfolojik bir karşılaştırma yapılmıştır
Abstract
Relationships between Arabic and Turkish languages began with the first Islamic conquest(s). Geographical proximity and historical, cultural, and religious overlapping between Arabic and Turkish have led to their similarity. However, their fundamental differences stem from each belonging to a different language group. This research attempted to identify some of these similarities and differences between the Arabic and Turkish languages by examining Arabic quotations in the Lexicon Dīwān Lughāt al-Turk by al-Kāshgharī. This dictionary was the first in Turkish, and al-Kāshgharī wanted to bring the Turkish language closer to Arabs by virtue of the political, religious, and social overlap between contemporary Arabs and Turks under the Abbasid state. The bilingual Turkish–Arabic dictionary, classified by its author according to morphological structures, was a linguistic dictionary and, simultaneously, a book of grammar and morphology. In explaining Turkish words, Kashgari used some evidence from the Arabic language. In many places, he attempted to show the two languages’ similarities, but in other places, he showed their structural differences. The levels of Arabic witness in the dictionary varied, especially between Qur’anic verses, hadiths, poems, proverbs, and some expressions and linguistic structures. The research stopped with each witness from it, clarifying the purpose of its inclusion. The research also made morphological comparison between Arabic and Turkish for some Turkish vocabulary and structures through interviews that Kashgari mentioned.