Dergiler / Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi / 2021 / Sayı: 20
Sahaflar Şeyhizade Esad Efendi’nin Beyzavi Savunusu: İnceleme ve Metin
- Sayı
- 2021 · Sayı: 20
- Sayfa
- 299–320
- DOI
- —
Özet
Osmanlılıların Kur’ân-ı Kerîm’i anlama ve yorumlama süreçlerinde en fazla etkili olmuş tefsirin Kâdî Beyzâvî’nin Envâru’t-tenzîl’i olduğu söylenebilir. Osmanlı ilmiyesi, tefsir eğitimlerini bu eser üzerinden yürütmüş, onun üzerine pek çok hâşiye kaleme almıştır. Bununla birlikte müfessir Beyzâvî’nin bu eserindeki tefsir tercihleri bazı âlimlerce tenkitlere uğramıştır. Ona çok sayıda eleştiri yöneltenlerden biri Osmanlı âlimlerinin en mümtazlarından kabul edilen Şeyhülislâm İbn Kemâl Paşa’dır. Örneğin İbn Kemâl Paşa, Bakara sûresinin inkarcılara dünya hayatının süslendiğini (züyyine) anlatan 212. âyetinin tefsirinde bu süsleme işini yapanın hakikî fâilinin “şeytan” olduğunu belirtmiş, “Allah” olduğunu söyleyen Beyzâvî’nin hatalı olduğunu iddia etmiştir. Ancak onun Beyzâvî’ye yönelttiği bu eleştirisi cevapsız kalmamıştır. Sahaflar Şeyhizâde Es‘ad Efendi, İbn Kemâl’e itirazlarını içeren müstakil bir risale telif etmiştir. Es‘ad Efendi bu risalesinde öncelikle görüşlerini temellendireceği esasları açıkladığı bir giriş yazmış, ardından da İbn Kemâl’in yorumunun beş açıdan isabetli olmadığını ortaya koymaya çalışmıştır. Bu makalede ise Es‘ad Efendi’nin söz konusu risalesine dair bir inceleme yazısı ve yazma halindeki metnin transkripsiyonu yer almaktadır. Bu makale ile Osmanlı dönemi tefsir literatürü içindeki eleştiri kültürüne işaret edilerek Osmanlıların Kur’ân’ı yorumlama faaliyetlerine dair tespitlerin derinleştirilmesine katkı sağlamak amaçlanmıştır.
Abstract
It may be said that the most influential work in the Ottomans' understanding and interpretation of the Qur'an is Anwar al-Tanzil by Qadi al-Baidawi. The ilmiya (Ottoman scholars) built their exegetical education around this work and authored numerous hashiyas (marginal notes) on it. However, mufassir al-Baidawi’s interpretative preferences in his tafsir were criticised by some scholars. One of those who levelled a great deal of criticisms at him was Sheikh al-Islam Ibn Kamal Pasha, regarded among the most distinguished Ottoman scholars. For instance, Ibn Kamal Pasha, while interpreting al-Baqara: 2/212, which states that the worldly life is adorned (zuyyina) for those who disbelieve, expresses that the real perpetrator of this adornment was the Satan, and alleges that al-Baidawi, who says that it is Allah, is wrong. However, his criticisms of al-Baidawi have not gone unanswered. Sahaflar Sheikhizada As'ad Effendi authored a separate treatise containing his objections to Ibn Kamal. As'ad Effendi begins his treatise with an introduction in which he explains the principles on which he would base his views, and then endeavors to reveal that Ibn Kamal's interpretation is not correct in five aspects. This study comprises of a review article dealing with the treatise in question and a transcription of the text in manuscript. This paper aims to contribute to the deepening of the evaluations about the activities of the Ottomans to interpret the Qur'an by pointing out the tradition of criticism in the Ottoman exegetical literature.