Dergiler / Amasya İlahiyat Dergisi / 2020 / Sayı: 14
Halvetiyye Geleneğindeki Nefis Mertebeleri Anlayışının Hadislerdeki Dayanakları (Yusuf Sünbül Sinân’ın Etvâr-ı Sebʻa Risâlesi Özelinde)
- Sayı
- 2020 · Sayı: 14
- Sayfa
- 9–50
- DOI
- —
Özet
Amasya/Merzifon’da doğan ve Halvetiyye tarikatının Sünbüliyye kolunun kurucusu olan Sünbül Sinân Efendi (ö. 936/1529), Osmanlı döneminin önemli tasavvufi şahsiyetlerinden biridir. Osmanlı döneminde yaşanan raks ve devran tartışmalarının önde gelen taraftarlarındandır. Bu hususta eserler telif etmiştir. Telif ettiği önemli eserlerinden biri de Risâle fî Beyâni’l-Etvârı’s-Sebʻa isimli eseridir. Sünbül Efendi bu risâlesinde tasavvufta seyr-ü sülûk mertebelerini konu edinmektedir. Etvar-ı sebʻa (yedi evre) anlayışı aynı zamanda Halvetîlerde önemli bir yere sahip olup bu hususta risaleler kaleme alınmıştır. Bu risalelerden biri de Sünbül Efendi’nin söz konusu risâlesidir. Sünbül Efendi konuyu izah ederken ve ele alırken âyetlerin yanısıra hadislere de yer vermiştir. Sûfîlerin hadis anlayışı ve hadis kullanımı, muhaddislerin hadis anlayışından farlılıklar arz edebilmektedir. Sûfîler bu noktada bazen öğretilerini ve anlayışlarını teyid eden rivayetler söz konusu olduğunda mütesahil davranabilmektedirler. Makalede risâlesinin mahiyeti, sûfîlerin hadis anlayışının yanısıra, Sünbül Efendi’nin Etvâr-ı Seb’a anlayışını temellendirirken kullandığı hadisler, tahric, tenkid ve tahlil yönleriyle hadis ilmi açısından incelenmiş ve risâlede hadis olarak ifade edilen sözlerin, gerçek değeri ortaya konulmaya çalışılmıştır. Bu arada delil olarak sunulan ve hadis olarak ifade edilen sözlerin etvar-ı sebʻa anlayışının temellendirilmesine sübut, delâlet ve anlam olarak uygunluğu değerlendirilmeye çalışılmış, hadis ve tasavvuf ilimleri sahasındaki çalışmalara katkı sunması amaçlanmıştır.
Abstract
Sünbül Sinan, who was born in Merzifon/Amasya/Turkey and the founder of Sünbüliyye branch of Khalwatiyya tradition, is one of the important sûfî figures in the period of Ottoman Empire. He is a supporter of the arguments about dance and fortune in the Ottoman era. In this regard, he published several works. His another publication is Risala fî Bayan al-Atwar al-Sabʻa. He addresses the hirarchies of sayr-u suluk in this epistle. The conception of al-Atwar al-Sab’a (seven stages) has also an important place in Khalwatiyya and there are epistles written on this issue. One of these epistles is Sunbul Efendi’s epistle. When discussing and explaining the subject, he used both Quran verses and hadiths. The hadith understanding and utilizing of sûfîs is different than the understanding of hadith narrators. Sûfîs sometimes might not behave mildly when finding narratives that approve their teachings and understandings. In this paper, we address, discuss, and analyze the content of this epistle, the hadith understanding of sûfîs, and the hadiths that Sunbul Efendi used to ground his understanding of atwar sab’a, and thereby, we aim to determine if the statements considered as hadiths in the epistle are real or not. Additionally, we aim to assess the certainty, indication, and meaning of the statements considered as evidence and hadith in detail regarding the understanding of atwar al-sab’a, it is aimed to contribute to the studies in the field of hadith and mysticism.